ALPHA της Κυριακής

Το προφίλ του νέου προσώπου για το κυπριακό και τα πραγματικά όπλα που έχει στη φαρέτρα του  

Η εβδομάδα που πέρασε ήταν από τις πιο καθοριστικές των τελευταίων χρόνων σε σχέση με το κυπριακό. Εκτός από την αναγγελία της  καθόδου του Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο, 16 χρόνια μετά την τελευταία επίσκεψη γ.γ. του ΟΗΕ στο νησί, η Kομισιόν ανακοίνωσε και τον Ραφαέλλε Φίτο ως το νέο πρόσωπο στο κυπριακό. Στο προφίλ του  επένδυε για αρκετό καιρό ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μέσα από παρασκηνιακές διαβουλεύσεις με την Πρόεδρο της Κομισιόν. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης ζήτησε τον διορισμό ενός ανθρώπου με επίπεδο, γνώσεις και θεσμική υπόσταση στην Ε.Ε. που να έχει γνωριμίες στη διεθνή πολιτική σκηνή, να μπορεί να κινεί τα νήματα- όταν και όπου χρειάζεται- και να έχει λόγο που να αφήνει ηχηρό αποτύπωμα.

Με λίγα λόγια στο μυαλό του Νίκου Χριστοδουλίδη και εν συνεχεία της Κομισιόν ήταν να  αποφευχθεί ο διορισμός ενός νέου Γιοχάνες Χαν. Μιας προσωπικότητας δηλαδή που πέρασε σε ένα μεγάλο βαθμό αδιάφορη τόσο στην Κύπρο όσο και στην Ε.Ε. σε σχέση με την εμπλοκή του στο κυπριακό.

Ο Φίτο ήταν ανάμεσα στους εκλεκτούς του Νίκου Χριστοδουλίδη, όταν άκουσε δια στόματος της προέδρου της Κομισιόν τις προσωπικότητες που είχε στο μυαλό της. Πληροφορίες του «Alpha της Κυριακής» αναφέρουν ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας γνώριζε μέρες πριν για τον διορισμό του νέου απεσταλμένου και είχε ενημερώσει ως προς τούτο τους στενούς του συνεργάτες. Στις 25 Ιουνίου ο κ.Φίτο και άλλοι ευρωπαίοι αξιωματούχοι περπάτησαν και ξεναγήθηκαν από τον Νίκο Χριστοδουλίδη στο κέντρο της Πάφου, ενώ ο φακός τους αποθανάτισε μαζί. Στο προεδρικό κάνουν λόγο για ένα καλό φίλο του Προέδρου με τον οποίο διατηρεί άριστες σχέσεις.   

Ο Ραφαέλλε Φίτο είναι ένας έμπειρος πολιτικός που βρίσκεται στο πλευρό της Ιταλίδας πρωθυπουργού Μελόνι. Από το 2022 υπηρέτησε στη θέση του υπουργού Ευρωπαϊκών θεμάτων της Ιταλικής κυβέρνησης και πλέον είναι επίτροπος και ένας εκ των έξι αντιπροέδρων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Έχει επομένως θεσμικό ρόλο.

Ο Φίτο  φαίνεται να διαφέρει από τον Γιοχάνες Χαν, ο οποίος παραιτήθηκε μετά τον διορισμό του ως προέδρου της Εθνικής Τράπεζας της Αυστρίας και  δεν αποτελούσε μια προσωπικότητα με πολιτικό βάρος. Ήταν ένας καλός τεχνοκράτης και ευρωπαίος επίτροπος. Οι διεθνείς επαφές του ήταν περιορισμένες,  κάτι που στην πορεία προκάλεσε μερική δυσφορία στη Λευκωσία αφού είχε περισσότερο ρόλο παρατηρητή και περιοριζόταν απλά σε τυπικές συναντήσεις που μπορεί να μην είχαν τελικά oυσιαστικό αντίκρισμα στο κυπριακό. Ο κ. Χαν όταν εκτελούσε τα καθήκοντά του ως ειδικός απεσταλμένος στο κυπριακό δεν ήταν πλέον επίτροπος της ΕΕ, ενώ ο  Φίτο είναι επί του παρόντος αξιωματούχος της Ε.Ε. 

Οι όροι εντολής

Οι προθέσεις του κ. Φίτο θα διαφανούν κατά την πρώτη του επίσκεψη στην Κύπρο η οποία υπολογίζεται ότι θα γίνει στις αρχές Αυγούστου. Οι όροι εντολής του είναι να  συνδράμει την Πρόεδρο της Επιτροπής στη διαδικασία  διευθέτησης του κυπριακού υπό την αιγίδα πάντοτε του ΟΗΕ. Ο Ειδικός Απεσταλμένος εκτελεί αυτό το καθήκον σε στενή συνεργασία με την προσωπική απεσταλμένη του γ.γ. και θα ενημερώνεται από πρώτο χέρι για τις εξελίξεις δια στόματος της κ. Ολγκίν.

Ο Αντιπρόεδρος θα διατηρεί στενή επαφή με όλους τους συνομιλητές, τόσο με τις εγγυήτριες δυνάμεις όσο και με τους δύο ηγέτες.   Στο πλαίσιο του τρέχοντος χαρτοφυλακίου του. Είναι σημαντικό ότι ο Φίτο φέρει ήδη την πολιτική ευθύνη εκ της θέσεως του για την επίβλεψη της εφαρμογής του προγράμματος Βοήθειας για την τουρκοκυπριακή κοινότητα, καθώς και για την εφαρμογή του Κανονισμού για την πράσινη γραμμή που διέπει την κυκλοφορία-διακίνηση προϊόντων, προσώπων και υπηρεσιών.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται ότι θα ταξιδέψει και στις εγγυήτριες δυνάμεις διατυπώνοντας εκ νέου προς την Τουρκία ότι Ε.Ε. και κυπριακό πάνε μαζί. Θα κληθεί μάλιστα να επισημάνει στον τούρκο πρόεδρο τα οφέλη από την ένταξη της Τουρκίας τόσο σε ότι αφορά το τελωνιακό κομμάτι αλλά και το αμυντικό της πρόγραμμα, σε μια περίοδο που η Ε.Ε. δίνει πρωτοφανή έμφαση στο αμυντικό της μέλλον. 

Σημειώνεται ότι οι υπηρεσίες του παρέχονται αμισθί σε σχέση με το κυπριακό υπό την έννοια ότι δεν λαμβάνει κάτι περισσότερο από τον μισθό του ως ευρωπαίος επίτροπος/αντιπρόεδρος.

Η ιταλική καταγωγή του: Ευλογία ή Κατάρα; 

Οι πιο επιφυλακτικοί βλέπουν λίγο πιο καχύποπτα τον διορισμό του νέου απεσταλμένου, ο οποίος προέρχεται από την Ιταλία, μια χώρα η οποία διατηρεί όπως και η Γερμανία αγαστές σχέσεις με την Τουρκία με πολυεπίπεδες συνεργασίες.

Δεν εγείρονται αμφιβολίες για τον ίδιο προσωπικά, αλλά γεννάται προβληματισμός λόγω της εξωτερικής πολιτικής της Ιταλίας απέναντι στην Τουρκία.

Η Ιταλία διατηρεί διαχρονικά στενές οικονομικές και εμπορικές σχέσεις με την χώρα του Ερντογάν. Οι δύο χώρες συνεργάζονται σε θέματα άμυνας, βιομηχανίας, ενέργειας και αντιμετώπισης των μεταναστευτικών ροών. Η Ρώμη παραδοσιακά υποστηρίζει τη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας με την Άγκυρα, ακόμα και σε περιόδους έντασης. Είναι μάλιστα εκ των κρατών που δεν προώθησαν  κυρώσεις κατά της Τουρκίας όταν το θέμα αξιολογήθηκε κατά καιρούς λόγω των παραβιάσεων στην κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κύπρου και της Ελλάδας.  

Υπό αυτό το πρίσμα, ένας Ιταλός πολιτικός πρώτης γραμμής ενδέχεται να προσεγγίζει το Κυπριακό μέσα από μια πραγματιστική λογική, δίνοντας μεγαλύτερη βαρύτητα στην διαφύλαξη των σχέσεων Άγκυρας – Ε.Ε. και των ευρωτουρκικών σχέσεων παρά στην άσκηση πίεσης προς την Τουρκία.

Το προεδρικό πάντως διαμηνύει ότι δεν ανησυχεί για επίδειξη τέτοιας στάσης. Αντίθετα θεωρεί ότι μέσα από τις καλές σχέσεις των δύο χωρών μπορούν να ασκηθούν πιέσεις ή να αναληφθεί ένας επιπλέον διαμεσολαβητικός ρόλος, όπως επιχειρήθηκε χωρίς ιδιαίτερα αποτελέσματα και στο παρελθόν με την Γερμανία και τον Μέρτς.   

Το «ταβάνι» στους όρους εντολής του

Η κυβέρνηση για λόγους κυρίως επικοινωνιακούς επιχειρεί ίσως να παρουσιάσει ένα πιο ενισχυμένο ρόλο από αυτόν που αρμόζει πραγματικά σε ένα ευρωπαίο απεσταλμένο ο οποίος στην πραγματικότητα είναι περισσότερο υποστηρικτικός για τις εξελίξεις. Βεβαίως λέγεται ότι τα πρόσωπα γεμίζουν τις καρέκλες και τα αξιώματα και όχι το αντίθετο, επομένως δεν αποκλείεται αν όντως ο κ.  Φίτο έχει πραγματική διάθεση να βοηθήσει, να το πράξει υπερβαίνοντας εαυτόν.  

Η συζήτηση που έχει αναπτυχθεί γύρω από τον διορισμό του αναδεικνύει ένα κρίσιμο ζήτημα που συχνά προκαλεί σύγχυση στη δημόσια συζήτηση.  Η αρμοδιότητα διαχείρισης και επίλυσης του Κυπριακού ανήκει στον ΟΗΕ.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διαφορετικό ρόλο και δεν αποτελεί οργανισμό διεθνούς ασφάλειας και ειρήνης -όπως ο ΟΗΕ- ούτε διαθέτει γενική αρμοδιότητα επίλυσης διεθνών συγκρούσεων. Η λειτουργία της βασίζεται στην αρχή της δοτής αρμοδιότητας. Η Ένωση δηλαδή ενεργεί μόνο εντός των αρμοδιοτήτων που της έχουν απονεμηθεί από τα κράτη μέλη μέσω των Συνθηκών.

Επομένως η ΕΕ δεν λειτουργεί παράλληλα ή ανταγωνιστικά προς τον ΟΗΕ. Έχει όμως τις δυνατότητες να διαμορφώνει κοινές θέσεις, να ασκεί διπλωματική επιρροή και να χρησιμοποιεί πολιτικά εργαλεία.

Η ΕΕ και ο εκάστοτε απεσταλμένος μπορούν να συνδράμουν υποστηρικτικά στη διαδικασία, να προετοιμάσουν το ευρωπαϊκό κεκτημένο για την εφαρμογή μιας ενδεχόμενης λύσης, να χρησιμοποιήσουν τα εργαλεία τους στις σχέσεις με την Τουρκία και να λειτουργήσουν ως πολιτικοί παράγοντες πίεσης και κινήτρων για τα ευρωτουρκικά. Μέσα σε αυτό το νομικό πλαίσιο πρέπει να αξιολογηθεί και ο διορισμός του Ραφαέλλε Φίτο.