ALPHA της Κυριακής

Η πτυχή που αφορά Δικαστή είναι ίσως η πιο επώδυνη. Διότι η Δικαιοσύνη είναι ο τελευταίος θεσμός στον οποίο προσφεύγει ο πολίτης όταν όλα τα άλλα αποτύχουν

Από τα πολλά και εξόχως σημαντικά που προκύπτουν από την ανακοίνωση της Ανεξάρτητης Αρχής κατά της Διαφθοράς για το βιβλίο «Κράτος Μαφία» του Μακάριου Δρουσιώτη, ξεχωρίζω τρία σημεία. Δεν είναι τα μόνα. Είναι όμως, κατά την άποψή μου, τρία ζητήματα τα οποία αγγίζουν τον πυρήνα του κράτους δικαίου. Τα σχολιάζω πιο κάτω:

Ισχυριζόμενη διαφθορά Δικαστή.

Το πρώτο αφορά τη Δικαιοσύνη και τους λειτουργούς της.

Για χρόνια λέγαμε, και νομίζω δικαιολογημένα, ότι παρά τα σοβαρά προβλήματα της κυπριακής Δικαιοσύνης, ιδίως τις μεγάλες καθυστερήσεις στην εκδίκαση των υποθέσεων, δεν είχαμε ποτέ αποδεδειγμένο κρούσμα διαφθοράς Δικαστή. Αυτό ήταν ένα από τα επιχειρήματα που μπορούσαμε να προβάλλουμε όταν θέλαμε να πούμε ότι δεν είναι όλα μαύρα.

Βεβαίως, πάντα υπήρχαν συζητήσεις. Πάντα υπήρχαν προσωπικές σχέσεις. Πάντα υπήρχαν ψίθυροι για ευνοούμενα δικηγορικά γραφεία ή για υπερβολική οικειότητα μεταξύ συγκεκριμένων κύκλων της νομικής κοινότητας. Όμως άλλο οι ψίθυροι και άλλο η καταγραφή, από θεσμικό όργανο, σοβαρών ευρημάτων για ενδεχόμενη διαφθορά δικαστικού λειτουργού.

Αυτό ακριβώς είναι που καθιστά την ανακοίνωση της Αρχής εξαιρετικά σοβαρή.

Τα γεγονότα που αφορούν τον Δικαστή και αυτή την υπόθεση  είχαν σκιαγραφηθεί ήδη στο βιβλίο του Μακάριου Δρουσιώτη. Σήμερα όμως δεν μιλούμε μόνο για ένα βιβλίο. Μιλούμε για ανακοίνωση θεσμικού οργάνου, μετά από πολυετή έρευνα, με διορισμό λειτουργών επιθεώρησης, λήψη μαρτυρίας, αξιολόγηση υλικού και καταγραφή συμπερασμάτων. Και, σύμφωνα με την ανακοίνωση, οι λειτουργοί επιθεώρησης κατέληξαν ότι υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις, στη βάση του ισοζυγίου των πιθανοτήτων, για διαφθορά του συγκεκριμένου προσώπου.

Αυτό είναι θανάσιμο πλήγμα για την Δικαιοσύνη.

Δεν υποτιμώ καθόλου τα όσα αναφέρονται στην ανακοίνωση για τον τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Κάθε άλλο. Όμως, ως δικηγόρος, θεωρώ ότι η πτυχή που αφορά Δικαστή είναι ίσως η πιο σοβαρή και η πιο επώδυνη. Διότι η Δικαιοσύνη είναι ο τελευταίος θεσμός στον οποίο προσφεύγει ο πολίτης όταν όλα τα άλλα αποτύχουν. Αν κλονιστεί η εμπιστοσύνη εκεί, τότε το πρόβλημα δεν είναι απλώς πολιτικό. Είναι υπαρξιακό για το κράτος δικαίου.

Σημειώνω επίσης κάτι που θεωρώ ιδιαίτερα προβληματικό. Από την ανακοίνωση προκύπτει ότι η υπόθεση είχε τεθεί, κατά τον ουσιώδη χρόνο, ενώπιον των αρμοδίων οργάνων, αλλά δεν προχώρησε πειθαρχική διαδικασία επειδή ο συγκεκριμένος Δικαστής είχε στο μεταξύ αφυπηρετήσει. Αυτό το γεγονός είναι από μόνο του τραγικά απογοητευτικό και εξόχως προβληματικό.  Υπήρχε καταγγελία που εκ πρώτης όψεως δείχνει ότι υπήρχε υπόθεση και δεν έγινε τίποτε από κανέναν. Θάφτηκε η υπόθεση, θα έλεγε κάποιος.

Θα ανέμενα, επίσης, κάποια αντίδραση σήμερα από τα Ανώτατα Δικαστήρια της χώρας. Όχι για να προκαταλάβουν οποιαδήποτε διαδικασία. Όχι για να καταδικάσουν οποιονδήποτε. Αλλά για να αναγνωρίσουν τη σοβαρότητα του ζητήματος και να δώσουν ένα μήνυμα ότι η Δικαιοσύνη δεν αντιμετωπίζει τέτοιες αναφορές ως μια ακόμη είδηση του κύκλου επικαιρότητας. Γιατί η σιωπή;

Ο ρόλος του Μακάριου Δρουσιώτη.

Το δεύτερο σημείο αφορά τον τρόπο με τον οποίο ξεκίνησε αυτή η υπόθεση και τον ρόλο της ερευνητικής δημοσιογραφίας.

Η αλήθεια είναι ότι όλο το  βάρος έπεσε στους ώμους ενός δημοσιογράφου, του Μακάριου Δρουσιώτη. Αυτός ανέλαβε το ρίσκο να συγκεντρώσει υλικό, να το αξιολογήσει, να το συνδέσει και να το παρουσιάσει δημόσια μέσα από ένα βιβλίο. Και το έκανε σε μια περίοδο όπου το μιντιακό και πολιτικό περιβάλλον δεν ήταν ακριβώς φιλικό προς τέτοιου είδους αποκαλύψεις.

Έχω γράψει και άλλες φορές ότι ο ρόλος του δημοσιογράφου δεν είναι να λειτουργεί ως ποινικός ανακριτής. Δεν είναι υποχρεωμένος να παρουσιάζει υλικό έτοιμο για καταχώρηση ενώπιον Κακουργιοδικείου. Ο ρόλος του δημοσιογράφου είναι να ερευνά, να εντοπίζει, να συνδέει, να αναδεικνύει και να φέρνει στο φως ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος. Από εκεί και πέρα, είναι ευθύνη των αρχών μιας συντεταγμένης πολιτείας να αξιολογήσουν, να διερευνήσουν και, όπου υπάρχει βάση, να ενεργήσουν.

Όταν κυκλοφόρησε το «Κράτος Μαφία», το βιβλίο αντιμετωπίστηκε σε μεγάλο βαθμό με σιωπή. Υπήρξε ένα άτυπο, σιωπηρό αλλά αισθητό blackout από μεγάλο μέρος του μιντιακού συστήματος. Δεν υπήρξαν οι συνεντεύξεις που θα ανέμενε κανείς. Δεν υπήρξε η δημόσια συζήτηση που αντιστοιχούσε στη σοβαρότητα των ισχυρισμών. Λίγες πλατφόρμες ασχολήθηκαν. Μία από αυτές ήταν και το LegalMatters, όπου φιλοξένησα τον Μακάριο Δρουσιώτη το 2021 και συζητήσαμε το βιβλίο και όσα αυτό κατέγραφε.

Σήμερα, μετά την ανακοίνωση της Αρχής, η συζήτηση δεν μπορεί πλέον να γίνεται με όρους προσωπικής συμπάθειας ή αντιπάθειας προς τον συγγραφέα. Ούτε με όρους κομματικής ταύτισης. Η ουσία είναι ότι ένας δημοσιογράφος έβαλε στο τραπέζι εκατοντάδες κομμάτια ενός παζλ. Οι λειτουργοί επιθεώρησης, μέσα από τη δική τους θεσμική διαδικασία, πήραν πολλά από αυτά τα κομμάτια, τα έβαλαν σε σειρά και μας παρουσίασαν μια εικόνα.

Και η εικόνα αυτή δεν μας τιμά.

Δεν λέω ότι όλα όσα περιγράφονται θα αποδειχθούν στο Δικαστήριο. Αυτό είναι άλλο ζήτημα. Στο ποινικό δίκαιο υπάρχει υψηλό επίπεδο απόδειξης. Υπάρχει το τεκμήριο της αθωότητας. Υπάρχει η ανάγκη η υπόθεση να αποδειχθεί πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας. Αυτά είναι θεμελιώδη και δεν πρέπει να τα ξεχνούμε, όσο βαριές και αν είναι οι πολιτικές ή ηθικές εντυπώσεις.

Όμως το γεγονός ότι κάτι μπορεί να είναι δύσκολο να αποδειχθεί ποινικά δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει πολιτικό, θεσμικό και ηθικό ζήτημα. Και αυτό είναι ένα λάθος που κάνουμε συχνά στην Κύπρο. Περιμένουμε την ποινική καταδίκη για να παραδεχθούμε ότι υπάρχει πρόβλημα. Αν δεν υπάρξει καταδίκη, συμπεριφερόμαστε ως εάν όλα ήταν φυσιολογικά. Δεν είναι έτσι που λειτουργούν οι σοβαρές δημοκρατίες.

Το δημόσιο συμφέρον και ο τέως ΠτΔ.

Το τρίτο σημείο είναι ίσως το πιο δύσκολο και δεν έχει συζητηθεί αρκετά στον δημόσιο διάλογο. Αφορά την απόφαση που θα πρέπει, αργά ή γρήγορα, να ληφθεί για το κατά πόσο θα ασκηθούν ποινικές διώξεις.

Η ανακοίνωση της Αρχής παραπέμπει το υλικό στον Γενικό Εισαγγελέα. Ο Γενικός Εισαγγελέας, σε κάθε υπόθεση, καλείται να αποφασίσει εάν θα ασκηθεί ποινική δίωξη. Το πρώτο κριτήριο είναι η μαρτυρία. Αν δηλαδή υπάρχει επαρκές αποδεικτικό υλικό που να δημιουργεί ρεαλιστική προοπτική καταδίκης, με βάση το ποινικό επίπεδο απόδειξης. Το δεύτερο κριτήριο είναι το δημόσιο συμφέρον.

Εδώ ακριβώς αρχίζει το δύσκολο μέρος.

Είναι προς το δημόσιο συμφέρον να ασκηθεί ποινική δίωξη εναντίον τέως Προέδρου της Δημοκρατίας για αδικήματα που συνδέονται με διαφθορά ή κατάχρηση εξουσίας; Ένα πρόσωπο που υπηρέτησε για δύο θητείες στο ανώτατο πολιτειακό αξίωμα δεν είναι οποιοσδήποτε πολίτης. Η καταχώρηση ποινικής υπόθεσης εναντίον του θα είναι πρωτοφανής και εξαιρετικά σοβαρή εξέλιξη για την Κυπριακή Δημοκρατία.

Υπάρχουν δύο σχολές σκέψης.

Η πρώτη λέει ότι ακριβώς επειδή πρόκειται για τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας, το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει να υπάρξει πλήρης λογοδοσία. Κανένας δεν είναι υπεράνω του νόμου. Αν υπάρχουν επαρκή στοιχεία, η υπόθεση πρέπει να οδηγηθεί ενώπιον δικαστηρίου και να αποφασίσει η Δικαιοσύνη. Σε διαφορετική περίπτωση, θα σταλεί το μήνυμα ότι οι ισχυροί προστατεύονται.

Η δεύτερη άποψη θέτει έναν διαφορετικό προβληματισμό. Ότι η ποινική δίωξη τέως Προέδρου είναι τόσο σοβαρή υπόθεση, με τέτοιες πολιτικές και θεσμικές συνέπειες, ώστε πρέπει να ασκηθεί μόνο εάν η μαρτυρία είναι ιδιαίτερα ισχυρή και η προοπτική καταδίκης πραγματική. Διότι μια αδύναμη ή αποτυχημένη ποινική υπόθεση μπορεί να επιφέρει το αντίθετο αποτέλεσμα: να εργαλειοποιηθεί πολιτικά, να τραυματίσει περαιτέρω τους θεσμούς και να ενισχύσει τον κυνισμό.

Σε αυτή τη φάση δεν διατυπώνω τελική προσωπική θέση. Θέτω όμως το ζήτημα όπως είναι. Διότι αυτό θα είναι ένα από τα μεγαλύτερα τεστ για τον Γενικό Εισαγγελέα και, ευρύτερα, για τους θεσμούς της Δημοκρατίας. Η απόφαση δεν θα είναι εύκολη. Ούτε πρέπει να ληφθεί με βάση την πίεση της κοινής γνώμης, είτε προς τη μία είτε προς την άλλη κατεύθυνση.

Αυτό που χρειάζεται είναι νηφαλιότητα, θεσμική σοβαρότητα και απόλυτη διαφάνεια στον βαθμό που επιτρέπεται από τη διαδικασία. Η κοινωνία έχει δικαίωμα να γνωρίζει ότι το υλικό αξιολογήθηκε πραγματικά. Ότι δεν θάφτηκε. Ότι δεν χρησιμοποιήθηκε επιλεκτικά. Ότι δεν μετατράπηκε σε πολιτικό όπλο. Και ότι η τελική απόφαση, όποια και αν είναι, θα μπορεί να εξηγηθεί πειστικά.

Συμπέρασμα.

Η υπόθεση του «Κράτους Μαφία» δεν είναι απλώς μια ακόμη υπόθεση διαφθοράς. Είναι ένας καθρέφτης. Μας δείχνει πώς λειτούργησε η εξουσία, πώς αντέδρασαν ή δεν αντέδρασαν οι θεσμοί, πώς συμπεριφέρθηκαν τα μέσα ενημέρωσης και πόσο δύσκολο είναι στην Κύπρο να ερευνηθούν υποθέσεις όταν αγγίζουν πρόσωπα με πραγματική ισχύ.

Δεν γνωρίζω πού θα καταλήξει ποινικά η υπόθεση.

Γνωρίζω όμως ότι ο τρόπος με τον οποίο θα τη χειριστούμε από εδώ και πέρα θα δείξει πολλά. Όχι μόνο για τα πρόσωπα που ερευνώνται, αλλά και για την ποιότητα της Δημοκρατίας μας.

Εν κατακλείδι, αυτό που έκανε ο Μακάριος Δρουσιώτης ήταν να μαζέψει εκατοντάδες κομμάτια ενός παζλ και να τα απλώσει πάνω στο τραπέζι. Κομμάτια από υποθέσεις, πρόσωπα, σχέσεις, συμπτώσεις, αποφάσεις, σιωπές και παραλείψεις. Για χρόνια πολλοί αρνούνταν ακόμη και να κοιτάξουν το τραπέζι.

Με την ανακοίνωση της Αρχής, αρκετά από αυτά τα κομμάτια μπήκαν πλέον σε σειρά. Οι λειτουργοί επιθεώρησης πήραν κομμάτια που ήταν ήδη εκεί, τα αξιολόγησαν, τα συνέδεσαν, τα έβαλαν σε κάδρο και κρέμασαν τον πίνακα στον τοίχο για να τον βλέπουμε.

Και η εικόνα είναι απογοητευτική.

Το τι θα γίνει από εδώ και πέρα θα είναι ένα crash test για τους θεσμούς και το κράτος δικαίου. Θα δούμε εάν η χώρα μας έχει τις δυνάμεις και τις αντοχές να χειριστεί σωστά και μέχρι τέλους μία τέτοια υπόθεση.