ALPHA της Κυριακής

Παρά την διεθνή ψήφο εμπιστοσύνης προς τον Πρόεδρο Αλ-Σάρα, η πραγματικότητα είναι διαφορετική

Ο ανταγωνισμός μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας με επίκεντρο τον καθορισμό της ζώνης επιρροής τους επί τμημάτων της συριακής επικράτειας δεν αποτελεί είδηση. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η εξέλιξη αυτή ήταν απολύτως αναμενόμενη μετά από το «κενό κυριαρχίας» που άφησε πίσω του η κατάρρευση του καθεστώτος Μπασάρ Άσαντ στις αρχές Δεκεμβρίου 2024. Η ανατροπή εκείνη, που αποδείχθηκε εκ των υστέρων ότι έμοιαζε περισσότερο με ‘παράδοση άνευ όρων’, έφερε στην εξουσία τον Άχμαντ Αλ-Σάρα, που από καταζητούμενος και χαρακτηρισμένος τζιχαντιστής τρομοκράτης, κατάφερε να γίνει αποδεκτός από Ανατολή, Δύση, τον Λευκό Οίκο, με λίγη καθυστέρηση από την Μόσχα αλλά και από τις συντηρητικές φιλοδυτικές αραβικές μοναρχίες. Η νέα συριακή διακυβέρνηση έδειξε από πολύ νωρίς ότι είναι πρόθυμη να αποδεχθεί την προστασία της Άγκυρας, ενώ παράλληλα, η απότομη απομάκρυνση από την επιρροή της Τεχεράνης επιχειρούσε να ‘κλείσει θετικά το μάτι’ προς το Ισραήλ, το οποίο δεν μπορούσε να αγνοήσει, ακόμα και αν θα το ήθελε πολύ. Ωστόσο, η ισραηλινή ανάγνωση της νέας πραγματικότητας που διαμορφωνόταν στη Συρία επεσήμανε ένα βασικό χαρακτηριστικό της διακυβέρνησης του Άχμαντ Αλ-Σάρα. Το βασικό της χαρακτηριστικό είναι η προσωρινότητά της.

Προθέσεις, ελπίδες και αλήθειες

Όσο και εάν η διεθνής κοινότητα έχει ξεκάθαρα εκδηλώσει την εμπιστοσύνη της στην κυβέρνηση της Δαμασκού, επί του πεδίου η Συρία έχει πολλά ζητήματα να επιλύσει για να διασφαλίσει το όραμα της ενότητας, της ενιαίας κυριαρχίας και της απόλυτης σταθεροποίησης σε επίπεδο διαχείρισης των μειονοτήτων στο εσωτερικό της, αλλά και σε επίπεδο διασφάλισης των συνόρων της.

Η διάλυση των ενόπλων δυνάμεων των Κούρδων της Συρίας την περασμένη Τρίτη (25/8) και η ενσωμάτωσή τους στον τακτικό συριακό στρατό, ως επίσης και οι αισιόδοξες δηλώσεις του ηγέτη τους, Μαζλούμ Αμπντί, αναμφίβολα αποτελούν ένα πολύ καλό επιχείρημα ότι η χώρα άνοιξε ένα νέο ελπιδοφόρο κεφάλαιο.

Ο ηγέτης των Κούρδων της Συρίας, Μαζλούμ Αμπντί ανακοίνωσε την διάλυση των κουρδικών ενόπλων δυνάμεων και την ενσωμάτωσή τους στον τακτικό στρατό της Συρίας.Την Παρασκευή 28/8 ανακοινώθηκε ότι ορίστηκε σύμβουλος του Προέδρου Αλ-Σάρα

Ωστόσο, οι Δρούζοι της Νότιας Συρίας δεν έχουν αποκλείσει το σενάριο της απόκτησης αυτονομίας και ηγετικές τους προσωπικότητες έχουν από την αρχή «σπάσει τα ταμπού», δηλώνοντας ξεκάθαρα ότι το Ισραήλ και η δρουζική κοινότητα που έχει ενσωματωθεί απόλυτα εδώ και δεκαετίες στις τάξεις του IDF θα μπορούσαν κάλλιστα να παίξουν τον ρόλο του απόλυτου πάτρωνα.

Παράλληλα, οι Αλαουΐτες των συριακών παραλίων, έχοντας χάσει την μεγάλη τους θεσμική επιρροή επί εποχής Άσαντ, δηλώνουν με ποικίλους τρόπους ότι οι ρωσικές βάσεις σε Ταρτούς και Λατάκεια δεν θα πρέπει να τους ξεχάσουν – ένα αίτημα που φαίνεται να μην ικανοποιείται από την πλευρά της Μόσχας, με τον τρόπο που ίσως θα ανέμεναν. Οι δηλώσεις Αμπντί, ο οποίος μόλις προχθές (28/8) ορίσθηκε ειδικός σύμβουλος του Προέδρου Αλ-Σάρα, δεν είναι απαραίτητο ότι εκφράζουν ολόκληρη την κουρδική μειονότητα της χώρας.

Μία πρόχειρη ματιά στις κουρδικές πηγές πληροφόρησης σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης – που μεταδίδουν καθημερινά εδώ και χρόνια βίντεο και πληροφορίες εξαιρετικά αξιόπιστες ως προς την κατάσταση που επικρατεί πραγματικά επί του πεδίου (πολλές φορές μάλιστα, σε πραγματικό χρόνο) -, εύκολα μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως το κουρδικό όραμα για ανεξαρτησία δεν ξέφτισε.

Και τέλος, το δεδομένο ότι, ο ισραηλινός στρατός στον νότο και ο τουρκικός στρατός στον βορρά διατηρούν υπό τον έλεγχό τους συριακά εδάφη, δεν αφήνει καμία αμφιβολία πως η αίσθηση που καλλιεργείται πανταχόθεν περί μίας Συρία νέας, ενιαίας, αδιαίρετης και σταθερής, έχει υπερτονιστεί. Αυτό που θέλει η διεθνής κοινότητα να πιστέψει, δεν σημαίνει ότι είναι αποτελεί και πραγματικότητα. Ίσως αποτελέσει στο μέλλον. Τώρα, όμως, η κατάσταση είναι αλλιώς. Και ο προσωρινός χαρακτήρας της διακυβέρνησης Άχμαντ Αλ-Σάρα, παρότι η πλειοψηφία των ξένων κυβερνήσεων πιθανώς αποφασίζει να μειώνει την βαρύτητα του συγκεκριμένου δεδομένου, δεν σημαίνει ότι αυτό το δεδομένο δεν υφίσταται.

Δρούζοι της νότιας Συρίας διαδηλώνουν κατά της διακυβέρνησης Αλ-Σάρα ζητώντας αυτονομία

Όλοι μιλούν με όλους

Ο  βομβαρδισμός που πραγματοποίησε ο IDF τα ξημερώματα της 19^ης Αυγούστου 2026 κατά της συριακής αεροπορικής βάσης Αμπού Αλ-Ντουχούρ αιτιολογήθηκε από την ισραηλινή πολιτική ηγεσία ως προειδοποίηση προς την Τουρκία «να μην παραβιάσει το υπάρχον στάτους κβο». Λίγα εικοσιτετράωρα αργότερα το πρακτορείο Reuters μετέδωσε την πληροφορία ότι ο διοικητής της Μοσάντ, Ρονέν Γκόφμαν, επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον Σύρο ΥΠΕΞ Άσααντ Αλ-Σαϊμπάνι, προειδοποιώντας τον ότι εάν η Δαμασκός δεν πράξει τα δέοντα ώστε να απομακρυνθεί η τουρκική στρατιωτική παρουσία από τη συγκεκριμένη βάση, τότε ο IDF θα αναλάβει να το πράξει. Η πληροφορία αυτή δεν διαψεύσθηκε ούτε από το Ισραήλ, ούτε από τη Συρία, ενώ οι Ισραηλινοί επαναλαμβάνουν επίμονα πως οι Αμερικανοί είχαν πλήρως ειδοποιηθεί πριν την επίθεση. Ενδιαφέρον, ωστόσο, παρουσιάζει δήλωση του Τόμας Μπάρακ, ειδικού απεσταλμένου του Λευκού Οίκου για ζητήματα Συρίας-Λιβάνου, που επέκρινε το Ισραήλ επειδή δεν ειδοποίησε και την τουρκική πλευρά, με αποτέλεσμα να προκύψει ο κίνδυνος μίας ευθείας στρατιωτικής σύγκρουσης Ισραήλ-Τουρκίας, που θα είχε απρόβλεπτες συνέπειες για την όλη περιοχή. Από την άλλη, η Τουρκία αρνείται ότι είχε οποιαδήποτε παρουσία στη συγκεκριμένη συριακή βάση, η οποία, αφότου ο Πρόεδρος Αλ-Σάρα ελέγχει τη χώρα, παρέμενε (και παραμένει μέχρι σήμερα) εκτός λειτουργίας.

Από την απλή ανάγνωση των δημοσίων δηλώσεων, των μη-διαψευσμένων δημοσιογραφικών διαρροών αλλά και της πραγματικότητας επί του πεδίου, προκύπτει σαφώς ότι πίσω από την στρατιωτική κινητικότητα, κρύβονται δίαυλοι παρασκηνιακής επικοινωνίας μεταξύ Ισραήλ-κυβέρνησης της Δαμασκού-συριακών μειονοτήτων (Δρούζοι/Κούρδοι/Αλαουΐτες)-ΗΠΑ-Τουρκίας και Τουρκομάνων, οι οποίοι και εκείνοι διαδραματίζουν τον δικό τους διακριτό ρόλο στις περιοχές που ελέγχονται από τα τουρκικά στρατεύματα.

Παράλληλα, εξίσου σημαντική είναι η παρασκηνιακή σχέση της επίσημης διακυβέρνησης Αλ-Σάρα με ένοπλες σουνιτικές τζιχαντιστικές ομάδες, που απέδειξαν ότι είναι σε θέση να επενεργούν ως «γνωστοί-άγνωστοι» όταν το επίσημο καθεστώς θέλει να θέσει υπό έλεγχο τις αυτονομιστικές τάσεις σε περιοχές που έχουν ισχυρή παρουσία οι Δρούζοι στον νότο και οι Αλαουΐτες στα παράλια. Μάλιστα, όταν η κατάσταση τείνει να τεθεί εκτός ελέγχου, ή όταν οι φιλοκαθεστωτικοί  «γνωστοί-άγνωστοι» έχουν πια ολοκληρώσει το έργο τους, ο τακτικός συριακός στρατός εμφανίζεται ως ο μόνος αξιόπιστος σταθεροποιητικός παράγοντας που εξασφαλίζει (άλλως, επιβάλλει) την Συριακή εθνική ενότητα – με ό,τι αυτό σημαίνει. Και έτσι περίπου θα μπορούσε να περιγραφεί το εσωτερικό «στάτους κβο» της σημερινής Συρίας, που συγκεντρώνει ποικίλες πραγματικότητες κατά συνθήκην. Όσο για τις – επισήμως ακήρυχτες – «ζώνες επιρροής» του Ισραήλ και της Τουρκίας, πλήθος γεγονότων έχει αποδείξει επί του πεδίου ότι το «ακήρυχτο σύνορο» που Τούρκοι και Ισραηλινοί φέρονται πως ‘οφείλουν’ να σεβαστούν είναι η συριακή στρατιωτική βάση Τ4 , που μάλλον «χαράσσει» την αόρατη γραμμή οριοθέτησης βόρειας Συρίας (τουρκική ζώνη επιρροής) και νότιας Συρίας (ισραηλινή ζώνη επιρροής), εξασφαλίζοντας μία ευρύτερη δυνατότητα χρήσης στρατιωτικών μέσων για την διατήρηση των σημερινών ισορροπιών.

Αλαουΐτες κάτοικοι της Λατάκειας, κρατώντας σημαίες της κοινότητάς τους, διαμαρτύρονται κατά των αιματηρών επιδρομών που πραγματοποίησαν στην πόλη τους τζιχαντιστικές σουνιτικές ένοπλες ομάδες τον Νοέμβριο του 2025. 

Μετα-αποικιακές πρακτικές

Τι συμβαίνει, όμως, με τις συριακές στρατιωτικές βάσεις που παρέμειναν ανενεργές αφότου ανέλαβε την εξουσία η διακυβέρνηση Αλ-Σάρα; Οι εξελίξεις που σχετίζονται με την ισραηλινή επίθεση στην βάση Αμπού Αλ-Ντουχούρ καταδεικνύει ξεκάθαρα ότι, στο συριακό παζλ εφαρμόζεται η μετα-αποικιακή αρχή, γνωστή με τον λατινικό της  νομικό όρο «Uti Possidetis», που ερμηνεύεται με τη φράση «Ό,τι κατείχες – συνέχισε να το κατέχεις». Πρόκειται για την αρχή που εφαρμόστηκε στην Αφρική, όταν οι πρώην ευρωπαϊκές αποικίες απέκτησαν την ανεξαρτησία τους και προκειμένου να μην ξεσπάσουν αλυσιδωτές πολεμικές συγκρούσεις που θα ανακαθόριζαν τα, εν πολλοίς, τεχνητά αποικιακά σύνορα, προτιμήθηκε η λύση να αγνοηθούν οι τοπικές εθνολογικές πραγματικότητες και τα νέα ανεξάρτητα κράτη να υποχρεωθούν να σεβαστούν τα αποικιοκρατικά κριτήρια συνοριακής οριοθέτησης. Η ίδια ακριβώς λογική διέπει τα σύνορα των λατινοαμερικανικών κρατών, ως επίσης και τα σύνορα των τέως σοβιετικών δημοκρατιών.

Το ερώτημα

Και μέχρι πότε το σημερινό Συριακό στάτους-κβο θα ισχύει με όρους που παραπέμπουν σε μετα-αποικιοκρατικούς όρους και πρακτικές;

Αργά ή γρήγορα, η απάντηση αναμένεται να προκύψει ότι η σημερινή προσωρινότητα της διακυβέρνησης του Προέδρου Άχμαντ Αλ-Σάρα θα ολοκληρώσει τον δικό της κύκλο.