ALPHA της Κυριακής

Τι σηματοδοτούν τα παζάρια για εκλογή του δεύτερου τη τάξη

Η  επιλογή του επόμενου προέδρου της Βουλής σηματοδοτεί κάτι πολύ περισσότερο από την εκλογή ενός θεσμικού αξιωματούχου.  Συχνά η διαδικασία αυτή στρώνει το χαλί για μια πολιτική συνεργασία που θα επικρατήσει τα επόμενα χρόνια. Οι συμμαχίες που κατά καιρούς διαμορφώθηκαν είχαν σαφείς πολιτικές επιδιώξεις με το βλέμμα συνήθως στραμμένο εκτός των ορίων της νομοθετικής εξουσίας κόβοντας ακόμα και την κορδέλα της προεκλογικής εκστρατείας για το ύπατο αξίωμα του κράτους και εκλογή του επόμενου Προέδρου της Δημοκρατίας.  

Όταν πέσει η αυλαία των βουλευτικών εκλογών, η επόμενη μέρα βρίσκει κυρίως τα μεγάλα κόμματα να στρογγυλεύουν τις γωνιές τους αναζητώντας συμμαχίες και ανοίγματα για το εγγύς μέλλον. Συνήθως στο πρόσωπο του  προέδρου της Βουλής αποτυπώνεται είτε ο  επόμενος πρόεδρος της Δημοκρατίας είτε το αποτέλεσμα ενός παζαριού μεταξύ κομμάτων για να αποφασιστεί μέσα από αλισβερίσια ένας κοινός υποψήφιος για τις προεδρικές εκλογές, ενάμισι χρόνο μετά. Πέραν από αυτά, οι συμμαχίες εξυπηρετούν στην συγκρότηση της απαραίτητης πλειοψηφίας για ψήφιση νομοσχεδίων και προτάσεων νόμου στην ολομέλεια.

Η μαραθώνια θητεία Κληρίδη

Κατά τις πρώτες δεκαετίες της Κυπριακής Δημοκρατίας, το σκηνικό ήταν πολύ διαφορετικό σε σχέση με το σημερινό. Κυρίως, λόγω της ηχηρής παρουσίας του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου αλλά και της ατολμίας ενός μεγάλου μέρους των μεγάλων προσωπικοτήτων της εποχής να σταθούν απέναντί του.

Ο κομματικός χάρτης της εποχής σε ένα μεγάλο βαθμό, από το 1960 μέχρι το 1976 πρόσκειτο φιλικά στον Αρχιεπίσκοπο ο οποίος ας μην ξεχνάμε ότι ευλόγησε την γένεση των πρώτων κομμάτων στην Κύπρο, έχοντας στο μυαλό του τον έλεγχο εντός του κοινοβουλίου.

Την εποχή εκείνη οι συμμαχίες δεν λάμβαναν τη μορφή σύνθετων διακομματικών διαπραγματεύσεων, καθώς η πολιτική ζωή ήταν περισσότερο προσωποκεντρική και επικεντρωμένη στα δύσκολα πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας, του διχασμού και εν συνεχεία της τουρκικής εισβολής. Η εκλογή του Γλαύκου Κληρίδη το 1960 στηρίχθηκε από τις πολιτικές δυνάμεις που εξέφραζαν τον ευρύτερο δεξιό και πατριωτικό χώρο της μεταποικιακής περιόδου. Ο Γλαύκος Κληρίδης παρέμεινε στην εξουσία της Βουλής μέχρι το 1976, όταν παραιτήθηκε ιδρύοντας ακολούθως τον ΔΗΣΥ.

Toν διαδέχτηκε για μερικούς μήνες ο Τάσσος Παπαδόπουλος.

Στο βάθρο της βουλής ανέβηκε μετά από ομόφωνη εκλογή το 1976 ο Σπύρος Κυπριανού ο οποίος κατόπιν προτροπής του Μακαρίου ίδρυσε τη Δημοκρατική Παράταξη σε μια περίοδο που ο Γλαύκος Κληρίδης βρισκόταν στο στόχαστρο λόγω των χειρισμών του ως διαπραγματευτής στο κυπριακό. Με λίγες μέρες διαφορά γεννήθηκαν η ΔΗΠΑ υπό τον Σπύρο Κυπριανού και το ΔΗΣΥ υπό τον Γλαύκο Κληρίδη. Ο ΔΗΣΥ δεν κατάφερε λόγω του τότε εκλογικού συστήματος να ενταχθεί στη Βουλή. Ο Σπύρος Κυπριανού εκλέγηκε πρόεδρος της Βουλής στηριζόμενος ομόφωνα από το ΑΚΕΛ, την ΕΔΕΚ και το κόμμα του.  Η πολιτική στόχευση της συνεργασίας δεν περιοριζόταν μόνο στην κατάληψη της προεδρίας της Βουλής αλλά αποσκοπούσε στη διαμόρφωση ενός νέου πολιτικού μπλοκ εξουσίας γύρω από τον μακαριακό χώρο και τις δυνάμεις του κέντρου.

Η εκλογή Κυπριανού εγκαινίασε ουσιαστικά τη στρατηγική συνεργασία μεταξύ ΑΚΕΛ και κεντρώων κομμάτων, η οποία θα επανεμφανιζόταν επανειλημμένα  την επόμενη δεκαετία επί προεδρίας του στο κράτους, παρά τις κατά καιρούς διαφωνίες.

Προεδρεύων του σώματος για την περίοδο που προήδρευε της Δημοκρατίας ο Σπύρος Κυπριανού ήταν ο Αλέκος Μιχαηλίδης ο οποίος εξελέγη, στις 4 Αυγούστου 1977 ομόφωνα. Παρέμεινε στο αξίωμα αυτό με απόφαση της Βουλής.

Μετά τις βουλευτικές εκλογές του 1981, η Βουλή των Αντιπροσώπων εξέλεξε Πρόεδρο τον Γεώργιο Λαδά. Τον στήριξαν ΑΚΕΛ και ΔΗΚΟ. Εναντίον τάχθηκε ο ΔΗΣΥ.

Το 1985 ο Γλαύκος Κληρίδης, ο Γεώργιος Λαδάς,ο Εζεκίας Παπαϊωάννου,και ο Βάσος Λυσσαρίδης ρίχθηκαν στη μάχη για την προεδρία του σώματος.

Στην τρίτη ψηφοφορία, ο Βάσος Λυσσαρίδης εξελέγη πρόεδρος της Βουλής εξασφαλίζοντας  22 ψήφους έναντι 19 του Γλαύκου Κληρίδη.

Η εκλογή Λυσσαρίδη αποτέλεσε μία από τις πρώτες σαφείς περιπτώσεις πολιτικής σύγκλισης μεταξύ του ΑΚΕΛ, της ΕΔΕΚ και του ΔΗΚΟ. Η συμμαχία αυτή είχε ως στόχο να περιορίσει την επιρροή του ΔΗΣΥ και να δημιουργήσει ένα ανάχωμα στην δεξιά πτέρυγα. Βέβαια παρά την συμμαχία ο Βάσος Λυσσαρίδης δεν εκλέγηκε πρόεδρος της Δημοκρατίας στις εκλογές του 1988 ούτε και μετέπειτα όταν το επιχείρησε ξανά, ο ίδιος όμως τάχθηκε αργότερα στο πλευρό του Γιώργου Βασιλείου τον οποίο υποστήριξε το ΑΚΕΛ. 

Το ΔΗΚΟ ως ρυθμιστής

Ακόμη πιο καθαρές ήταν οι κομματικές συμμαχίες από τη δεκαετία του 1990 και μετά, όταν το Δημοκρατικό Κόμμα απέκτησε καθοριστικό ρόλο ως ρυθμιστής των κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών.  

Στις βουλευτικές του 1993 ο Δημοκρατικός Συναγερμός αναδείχθηκε πρώτο κόμμα, ενώ το ΔΗΚΟ διατήρησε τον καθοριστικό του ρόλο στο κοινοβούλιο. Το ΑΚΕΛ και η ΕΔΕΚ συμμάχησαν υποστηρίζοντας την διακυβέρνηση Γιώργου Βασιλείου.

Σε αυτό το πλαίσιο, η εκλογή του Αλέξη Γαλανού (μέλος του ΔΗΚΟ) στην Προεδρία της Βουλής το 1991 αποτελούσε ένα πολιτικό νεύμα μετακίνησης του ΔΗΚΟ για συνεργασία με τον ΔΗΣΥ. Η επιλογή Γαλανού, με τη στήριξη ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ, έδειξε το κόμμα του Σπύρου Κυπριανού απομακρυνόταν από τη συμμαχία με το ΑΚΕΛ και τον Βασιλείου, και άνοιγε δρόμο για την στήριξη κοινού υποψηφίου με την Πινδάρου στις προεδρικές του 1993.

Στον πρώτο και δεύτερο γύρο των εκλογών του 1993, ο Κληρίδης εμφανίστηκε ως υποψήφιος αυτής της νέας συμμαχίας, απέναντι στον απερχόμενο Πρόεδρο Βασιλείου, που στηριζόταν από το ΑΚΕΛ και την ΕΔΕΚ.

Μετά τις βουλευτικές εκλογές του 1996, ο Σπύρος Κυπριανού εκλέγηκε πρόεδρος της Βουλής με την υποστήριξη των ΔΗΣΥ-ΔΗΚΟ.

Στην επόμενη πενταετία η συμμαχία όμως αδρανοποιήθηκε και το κεντρώο κόμμα φλερτάρει ξανά με το ΑΚΕΛ.

Η συνεργασία ΑΚΕΛ-ΔΗΚΟ

Η εκλογή του Δημήτρη Χριστόφια το 2001 ήταν αποτέλεσμα της συνεργασίας μεταξύ ΑΚΕΛ και ΔΗΚΟ. Μέσα από αυτή τη συνεργασία το ΑΚΕΛ εξασφάλισε τον έλεγχο της Βουλής, ενώ το ΔΗΚΟ ενίσχυσε τη θέση του ως κόμμα-κλειδί στις πολιτικές εξελίξεις. Στις προεδρικές εκλογές του 2003 ο Δημήτρης Χριστόφιας τάσσεται υπερ της υποψηφιότητας Τάσσου Παπαδόπουλου, στηρίζοντας το ΔΗΚΟ. Ο Τάσσος εξελέγη πρόεδρος της Δημοκρατίας με την ένθερμη υποστήριξη της Εζεκια Παπαιωάννου. Ο Χριστόφιας επανεξελέγη στο δεύτερο τη τάξη αξίωμα και το 2006 με την υποστήριξη ΔΗΚΟ-ΑΚΕΛ.  

Παπαδόπουλος και Χριστόφιας τα «έσπασαν» προσωρινά το 2007 όταν οι δύο βρέθηκαν αντίπαλοι να διεκδικούν το ύπατο αξίωμα του κράτους.    

Η συμμαχία όμως ΑΚΕΛ-ΔΗΚΟ δεν άργησε να επανέλθει. Το ΔΗΚΟ μετά την ήττα Παπαδόπουλου στον πρώτο γύρο των προεδρικών του 2008, τάχθηκε στο πλευρό του ΑΚΕΛ. Εκείνη την χρονιά Πρόεδρος της Βουλής εκλέγηκε ο Μάριος Καρογιάν. Το ΑΚΕΛ υποστήριξε τον υποψήφιο του ΔΗΚΟ ως αντάλλαγμα για τη συμμετοχή και στήριξη του Τάσσου Παπαδόπουλου στην κυβέρνηση Χριστόφια. 

Από τον Ομήρου στον outsider Συλλούρη

Η εκλογή του Γιαννάκη Ομήρου το 2011 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα κατανομής εξουσίας μεταξύ κομμάτων κυβερνητικού συνασπισμού. Ο Ομήρου, υποψήφιος της ΕΔΕΚ, εξελέγη με τις ψήφους του ΔΗΣΥ, της ΕΔΕΚ και του ΕΥΡΩΚΟ. Η συνεργασία ΕΔΕΚ-ΔΗΣΥ δεν σηματοδότησε κάτι περισσότερο όπως αποδείχτηκε στο μέλλον πέραν από την ανάγκη για επίτευξη συνεργασιών στη βουλή για ψήφιση νομοσχεδίων και προτάσεων νόμου.  

Το 2016 παρατηρήθηκε σημαντική αναδιάταξη των πολιτικών συμμαχιών. Στην Τρίτη ψηφοφορία με τις 21 ψήφους της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΔΗΣΥ και των τριών της Αλληλεγγύης, νέος Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων εξελέγη ο Βουλευτής της Αλληλεγγύης Δημήτρης Συλλούρης.  Η εκλογή κατέδειξε τη δημιουργία ενός άτυπου «αντι-ΑΚΕΛ μετώπου» ιδιαίτερα μετά την διακυβέρνηση Χριστόφια η οποία κρινόταν με αρνητικό πρόσημο από τον ΔΗΣΥ, το ΔΗΚΟ και την Αλληλεγγύη.

Παρότι τα κόμματα που στήριξαν τον Συλλούρη διέφεραν ιδεολογικά, επιδίωξαν την σύγκλιση με σκοπό να αποτρέψουν την εκλογή υποψηφίου που θα υποστηριζόταν από το ΑΚΕΛ. Η συμμαχία αυτή είχε επίσης στόχο την ενίσχυση της κοινοβουλευτικής επιρροής του ΔΗΣΥ κατά την περίοδο διακυβέρνησης Νίκου Αναστασιάδη. Παρά τη συμμαχία του 2016 η αλληλεγγύη δεν στήριξε ξεκάθαρα τον Νίκο Αναστασιάδη στις προεδρικές του 2018 αποφασίζοντας ψήφο κατά βούληση.    

Οι εκλογές του 2021 και η πρώτη εμφάνιση του ΕΛΑΜ ως ρυθμιστή 

Η πλέον χαρακτηριστική περίπτωση περίπλοκων συμμαχιών υπήρξε η εκλογή της Αννίτα Δημητρίου το 2021. Στην εκλογική διαδικασία συμμετείχαν ως υποψήφιοι η Αννίτα Δημητρίου, ο Άντρος Κυπριανού, ο Νικόλας Παπαδόπουλος, ο Μάριος Καρογιάν από την, ο Μαρίνος Σιζόπουλος, ο Χρίστος Χρίστου και ο Χαράλαμπος Θεοπέμπτου. Στον δεύτερο γύρο η Αννίτα Δημητρίου εξασφάλισε τη στήριξη του ΔΗΚΟ, της ΔΗΠΑ και του ΕΛΑΜ. Η συμμαχία αυτή αποσκοπούσε σε δύο επίπεδα.  Αφενός στον αποκλεισμό του ΑΚΕΛ από την προεδρία της Βουλής, αφού εάν το ΕΛΑΜ δεν στήριζε την Αννίτα Δημητρίου, τότε υπήρχε για το κόμμα του Χρίστου Χρίστου αλλά και τον ΔΗΣΥ ο κίνδυνος το νομοθετικό σώμα να καταλήξει στα χέρια του Άντρου Κυπριανού. Αφετέρου στόχος του Αβέρωφ Νεοφύτου ως προέδρου τότε του ΔΗΣΥ ήταν η διαμόρφωση προϋποθέσεων συνεργασίας ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2023. 

Τελικά, η ΔΗΠΑ δεν στήριξε ΔΗΣΥ στις εκλογές του 2023 και το ΕΛΑΜ αποστασιοποιήθηκε στη πορεία εντελώς από την Πινδάρου. Επειδή ακριβώς όμως το ΕΛΑΜ αποφεύγει το ΑΚΕΛ όπως ο διάβολος το λιβάνι, δεν αποκλείεται μετεκλογικά να δούμε παρόμοια συμμαχία με αυτήν του 2021. 

Τα δεδομένα πλέον αναμένεται ότι θα διαφοροποιηθούν σε ένα μεγάλο βαθμό σε αυτές τις εκλογές λόγω ακριβώς των αλλαγών που αναμένονται στο κομματικό σκηνικό. Επίσης  πλέον έχει αλλάξει και ο τρόπος εκλογής του προέδρου της βουλής για πρώτη φορά από το 1985. Κάθε Βουλευτής θα ψηφίζει έναν μόνο υποψήφιο, καταργώντας τη δυνατότητα πολλαπλών επιλογών ή αρνητικής ψήφου. 

Στον πρώτο γύρο ψηφοφορίας για την εκλογή Προέδρου της Βουλής θα απαιτείται απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των βουλευτών, δηλαδή 29 ψήφοι, όπως ισχύει και σήμερα. Αν κανένας υποψήφιος δεν συγκεντρώσει την απόλυτη πλειοψηφία, η ψηφοφορία θα επαναλαμβάνεται ανάμεσα στους δύο επικρατέστερους, και θα εκλέγεται όποιος λάβει τις περισσότερες ψήφους, με απλή πλειοψηφία.

Η ψηφοφορία θα είναι ονομαστική, φανερή, και θα υπάρχει η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου μέσω του συστήματος, πέραν της ψήφου διά της ανάτασης του χεριού.

Ο νέος αυτός τρόπος θα επηρεάσει αδιαμφησβήτητα και τις συμμαχίες μεταξύ των κομμάτων.