Η υπόθεση Κουλιμπαλί, υπενθυμίζει ότι ο ρατσισμός παραμένει ανοιχτή πληγή
Η πρόσφατη ρατσιστική επίθεση που δέχθηκε ο Σενού Κουλιμπαλί της Ομόνοιας στο διαδίκτυο δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο περιστατικό. Αντιθέτως, είναι ένα ακόμη επεισόδιο σε μια μακρά και σκοτεινή αλυσίδα φαινομένων που στιγματίζουν το ποδόσφαιρο – και όχι μόνο. Οι ανακοινώσεις της Ομόνοιας, της ΚΟΠ και του ΠΣΑΠ ανέδειξαν το ζήτημα, όμως η ουσία βρίσκεται βαθύτερα: στο γιατί αυτό συνεχίζει να συμβαίνει και στο πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί ουσιαστικά.
Ένα πρόβλημα με ρίζες και στην Κύπρο
Στην Κύπρο, το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο. Από συνθήματα σε γήπεδα μέχρι σχόλια στα social media, ποδοσφαιριστές με διαφορετικό χρώμα δέρματος ή καταγωγή έχουν γίνει επανειλημμένα στόχοι. Παίκτες που φόρεσαν τη φανέλα μεγάλων ομάδων – από την Ομόνοια και τον ΑΠΟΕΛ μέχρι την ΑΕΛ και την Ανόρθωση – έχουν κατά καιρούς δεχθεί προσβολές, είτε άμεσα στο γήπεδο είτε έμμεσα στο διαδίκτυο. Η διαφορά σήμερα είναι ότι το διαδίκτυο πολλαπλασιάζει την ένταση και την έκταση του φαινομένου. Εκεί όπου κάποτε ένα σύνθημα ακουγόταν σε μια εξέδρα και «χάνονταν» στον αέρα, σήμερα ένα σχόλιο μπορεί να γίνει viral, να αναπαραχθεί και να πλήξει τον αθλητή σε προσωπικό επίπεδο.
Το πρόβλημα είναι παγκόσμιο
Η Κύπρος δεν αποτελεί εξαίρεση. Στα κορυφαία πρωταθλήματα της Ευρώπης, περιστατικά ρατσισμού συνεχίζουν να εμφανίζονται, παρά τις καμπάνιες και τις αυστηρότερες ποινές. Ο Βινίσιους Τζούνιορ έχει γίνει ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα των τελευταίων ετών. Στην Ισπανία, έχει δεχθεί επανειλημμένα ρατσιστικές επιθέσεις από εξέδρες, προκαλώντας διεθνή κατακραυγή και αναγκάζοντας την La Liga να λάβει πιο δραστικά μέτρα. Ανάλογη εμπειρία είχε και ο Μάριο Μπαλοτέλι, ο οποίος σε όλη την καριέρα του βρέθηκε αντιμέτωπος με ρατσιστικές συμπεριφορές, τόσο στην Ιταλία όσο και σε άλλες χώρες. Από «κραυγές μαϊμούς» μέχρι προσβλητικά πανό, η περίπτωσή του δείχνει πόσο βαθιά ριζωμένο είναι το πρόβλημα. Ακόμη και πιο πρόσφατα, παίκτες της Αγγλίας όπως οι Μάρκους Ράσφορντ, Τζέιντον Σάντσο και Μπουκάγιο Σάκα έγιναν στόχοι ρατσιστικών σχολίων μετά τον χαμένο τελικό του Euro 2020 – κυρίως μέσω social media. Παλιότερα θύματα εκείνων που μισούν το διαφορετικό είχαν πέσει οι Ντρογκμπά, Ανρί, Ετό, Ντάνι Άλβες και Μπόατενγκ. Στην Ελλάδα το μίσος έχουν βιώσει οι Νίνης, Μαζουακού, Καζίμ Ρίτσαρντς, Σαλίνο και Αμπονσά. Ο πρώτος σύλλογος που κατηγορήθηκε για ρατσιστική συμπεριφορά από μερίδα οπαδών του ήταν η Μίλγουολ, όπου σε αγώνα κόντρα στη Λίβερπουλ έβαλαν τότε στόχο τον Τζίμι Τραορέ.
Γιατί συμβαίνει;
Οι ρίζες του φαινομένου είναι σύνθετες: Ανωνυμία στο διαδίκτυο. Τα social media προσφέρουν ένα «καταφύγιο» ανωνυμίας. Πολλοί χρήστες αισθάνονται ότι μπορούν να εκφράσουν ακραίες απόψεις χωρίς συνέπειες. Αυτό οδηγεί σε αποθράσυνση και ενίσχυση του φαινομένου. Οπαδική κουλτούρα και εκτόνωση.Το ποδόσφαιρο λειτουργεί συχνά ως πεδίο εκτόνωσης. Όταν η ένταση ξεπερνά τα όρια, μετατρέπεται σε επιθετικότητα – και ο ρατσισμός γίνεται ένα από τα πιο τοξικά της εργαλεία. Κοινωνικές προκαταλήψεις. Ο ρατσισμός στο ποδόσφαιρο δεν είναι ανεξάρτητος από την κοινωνία. Αντανακλά βαθύτερα στερεότυπα και προκαταλήψεις που εξακολουθούν να υπάρχουν, ιδιαίτερα σε ανθρώπους που ασπάζονται την ακροδεξιά ιδεολογία. Έλλειψη άμεσων συνεπειών. Παρά τις ανακοινώσεις και τις καταδίκες, πολλές φορές δεν υπάρχουν άμεσες και ουσιαστικές τιμωρίες για τους δράστες. Αυτό ενισχύει την επανάληψη τέτοιων συμπεριφορών.
Τι έχει γίνει – και τι μπορεί να γίνει
Ορισμένες ομάδες και οργανισμοί έχουν ήδη προχωρήσει σε δράσεις που περιλαμβάνουν καμπάνιες ευαισθητοποίησης. Η UEFA και η FIFA έχουν λανσάρει καμπάνιες όπως το “No to Racism”. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από τη συνέπεια και τη διάρκεια. Αυστηρότερες ποινές. Σε ορισμένα πρωταθλήματα, έχουν επιβληθεί βαριές κυρώσεις: κλείσιμο κερκίδων, αφαίρεση βαθμών, ακόμη και διακοπή αγώνων. Η Ισπανία, μετά τα περιστατικά με τον Βινίσιους, άρχισε να κινείται πιο δυναμικά προς αυτή την κατεύθυνση. Ταυτοποίηση χρηστών στα social media.Ομάδες και παίκτες συνεργάζονται με πλατφόρμες για τον εντοπισμό και την τιμωρία χρηστών που προβαίνουν σε ρατσιστικά σχόλια. Σε κάποιες περιπτώσεις έχουν κινηθεί και νομικά. Εκπαίδευση και πρόληψη. Ακαδημίες και σύλλογοι επενδύουν σε προγράμματα εκπαίδευσης νέων παικτών και φιλάθλων, ώστε να καλλιεργηθεί κουλτούρα σεβασμού από μικρή ηλικία.
Τι χρειάζεται στην Κύπρο
Η περίπτωση Κουλιμπαλί πρέπει να λειτουργήσει ως καμπανάκι. Οι ανακοινώσεις είναι σημαντικές, αλλά δεν αρκούν. Πρέπει να επιβληθούν: Συστηματική τιμωρία, είτε πρόκειται για γήπεδο είτε για διαδίκτυο. Συνεργασία με αρχές και πλατφόρμες, για τον εντοπισμό δραστών. Σταθερή εκστρατεία ενημέρωσης, όχι μόνο σε επίπεδο ανακοινώσεων μετά από περιστατικά. Στήριξη των παικτών, ψυχολογική και θεσμική, ώστε να μην αισθάνονται μόνοι.
Το ποδόσφαιρο ως καθρέφτης
Το ποδόσφαιρο έχει τη δύναμη να ενώνει. Όταν όμως γίνεται πεδίο ρατσισμού, αποκαλύπτει τις πιο σκοτεινές πλευρές της κοινωνίας. Η μάχη κατά του ρατσισμού δεν είναι εύκολη, ούτε γρήγορη. Απαιτεί συνέπεια, αποφασιστικότητα και κυρίως αλλαγή νοοτροπίας. Η υπόθεση του Κουλιμπαλί δεν πρέπει να ξεχαστεί σε λίγες ημέρες. Πρέπει να γίνει αφετηρία για ουσιαστική δράση. Γιατί κάθε φορά που ένα τέτοιο περιστατικό περνά χωρίς πραγματικές συνέπειες, το πρόβλημα μεγαλώνει.
Και κάθε φορά που αντιμετωπίζεται αποφασιστικά, το ποδόσφαιρο κάνει ένα μικρό αλλά σημαντικό βήμα προς αυτό που πραγματικά πρέπει να είναι: ένα παιχνίδι για όλους.
