ALPHA της Κυριακής

Οι πολίτες δεν έδωσαν στα παραδοσιακά κόμματα λευκή επιταγή. Παράταση χρόνου τους έδωσαν και ίσως ήταν η τελευταία φορά

Ένα μήνα πριν από τις βουλευτικές εκλογές, είχα εκφράσει σε μια ανάρτησή μου, τον ακόλουθο προβληματισμό: «Αν το παλιό έχει αποτύχει, αλλά το νέο είναι ανεπαρκές, προβληματικό, ίσως και επικίνδυνο… τι κάνουμε;». Το εκλογικό σώμα έδωσε την απάντησή του την περασμένη Κυριακή. «Παραμένουμε με το παλιό… μέχρι νεωτέρας».

Σε όλη την προεκλογική περίοδο κυριάρχησε το αφήγημα ότι οι βουλευτικές εκλογές της 24ης Μαΐου ήταν μια αναμέτρηση του παλιού (ή παραδοσιακού ή συστημικού) με το νέο. Σε γενικές γραμμές – αν και πρόκειται μάλλον για επιφανειακή και μοπνοδιάστατη προσέγγιση – αυτή ήταν η κυρίαρχη ατζέντα των εκλογών.  

Τα λεγόμενα παραδοσιακά σχήματα, από τη μια προσπαθούσαν να αντιμετωπίσουν τα νέα, αμφισβητώντας ότι φέρνουν κάτι καλύτερο στην πολιτική ζωή του τόπου και πολλές φορές απαξιώνοντάς τα και από την άλλη, να πείσουν ότι δεν είναι όλοι οι παλιοί ίδιοι (προφανώς δεν είναι). Το νέο, επίσης, δεν παρουσίαζε ομοιογενή εικόνα. Υπήρξαν σχηματισμοί που κατέθεσαν πολιτικές προτάσεις, υπήρξαν άλλοι που απλώς επιχείρησαν να εκμεταλλευθούν τον θυμό και την απογοήτευση των πολιτών και άλλοι που παρέμειναν προσκολλημένοι σε ένα καταγγελτικό λόγο, η ένταση του οποίου αποδείχθηκε – εκ του αποτελέσματος – ότι μάλλον απώθησε ψηφοφόρους αντί να προσελκύσει.

Η δύναμη των υποψηφίων

Τι ήταν εκείνο που καθόρισε το τελικό αποτέλεσμα; Ήταν η έντονη κινητοποίηση, την υστάτη, των μηχανισμών των παραδοσιακών κομμάτων; Ή μήπως ήταν η αποτυχία των νέων σχηματισμών να πείσουν τους ψηφοφόρους να τους εμπιστευθούν; Ήταν ο συντηρητισμός και η δυσπιστία μέρους του εκλογικού σώματος που περιόρισε την αρχική δυναμική τους, ή το αίσθημα ανασφάλειας που οι ίδιοι προκάλεσαν όταν εκτέθηκαν στην κοινή γνώμη ή βρέθηκαν κάτω από πίεση;

Όσον αφορά τα παραδοσιακά κόμματα, η κινητοποίηση των μηχανισμών τις τελευταίες εβδομάδες, σίγουρα συνέβαλε. Όμως, θεωρώ ότι περισσότερο συνέβαλαν οι υποψήφιοι. Ολοένα και περισσότεροι ψηφοφόροι στρέφονται στους υποψήφιους παρά στο ίδιο το κόμμα. Στηρίζουν υποψήφιους που, όχι απλώς θεωρούν ικανούς, έντιμους, αξιόπιστους, αλλά και υποψήφιους στους οποίους προσβλέπουν για αλλαγές στο ίδιο το κόμμα. Έτσι λειτουργούν σαν μοχλοί συγκράτησης απογοητευμένων ψηφοφόρων.

Ήταν, αν δεν κάνω λάθος, η πρώτη φορά που είδαμε υποψήφιους να οργανώνουν πιο μαζικές συγκεντρώσεις από το ίδιο το κόμμα. Μια πιο προσεκτική ανάγνωση του εκλογικού αποτελέσματος δείχνει ότι η άνοδος του ΔΗΣΥ στη Λευκωσία, του ΑΚΕΛ στην Πάφο και του ΔΗΚΟ στη Λάρνακα, οφειλόταν περισσότερο στα δυνατά ψηφοδέλτια και σε κάποιες ηχηρές μεταγραφές ή εισδοχές, παρά στην οργανωτική ανασύνταξη του κόμματος.

Υπάρχει μεγάλος νικητής;

Ήταν το ΕΛΑΜ ο μεγάλος κερδισμένος των εκλογών; Κατά τη γνώμη μου όχι. Η δυναμική και τα ποσοστά που κατέγραφαν οι δημοσκοπήσεις μερικές εβδομάδες πριν τις εκλογές, δεν επιβεβαιώθηκαν. Επίσης, μπορεί σε σύγκριση με τις προηγούμενες βουλευτικές εκλογές να κατέγραψε μια σημαντική αύξηση ποσοστού και κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης, όμως μεσολάβησαν και οι Ευρωεκλογές στις οποίες έλαβε ποσοστό και αριθμό ψήφων ελαφρώς ψηλότερο από εκείνο που έλαβε την περασμένη Κυριακή.

Το ΕΛΑΜ σίγουρα δεν ανήκει πλέον στο νέο. Ούτε, όμως, μπορεί να παραγνωρίσει κανείς το νέο look που πλάσαρε προεκλογικά. Φόρεσε ανοιχτόχρωμα πουκάμισα και πρόβαλε μια πιο light εκδοχή της ακροδεξιάς. Ο χρόνος και η κοινοβουλευτική πρακτική θα δείξουν αν επρόκειτο για επικοινωνιακή τακτική ή για πολιτική μετατόπιση. Αν ισχύει το δεύτερο, τότε ενδεχομένως να υπάρξουν και εσωκομματικές αντιδράσεις από πιο ακραίες ή «καθαρές» φωνές, που βλέπουν το κόμμα να βάζει πολύ νερό στο κρασί του. Εσωκομματικούς τριγμούς φαίνεται να προκαλεί ήδη το γεγονός ότι τρεις από τους οκτώ βουλευτές του ΕΛΑΜ είναι μεταγραφές από τον ΔΗΣΥ, αφήνοντας εκτός σημαντικά στελέχη του κόμματος.

Ο κίνδυνος του αποτελέσματος

Ποιος προβάλλει ως ο μεγαλύτερος κίνδυνος από το αποτέλεσμα της περασμένης Κυριακής; Όλες οι υποσχέσεις που ακούσαμε προεκλογικά για την ανάγκη μεταρρυθμίσεων, για θωράκιση των θεσμών, για λογοδοσία και αξιοκρατία και για μια νέα σχέση εμπιστοσύνης των πολιτικών με τους πολίτες, να ξεχαστούν σε κάποια συρτάρια, μέχρι την επόμενη εκλογική αναμέτρηση. Ο τρόπος που οι ηγεσίες των παραδοσιακών κομμάτων πανηγύρισαν τη συγκράτηση της εκλογικής τους δύναμης (γιατί ουσιαστικά περί αυτού πρόκειται) και η επικέντρωση της προσοχής από την πρώτη στιγμή, όχι μόνο στην εκλογή Προέδρου της Βουλής αλλά και στα σενάρια για τις προεδρικές του 2028, ενισχύει την ανησυχία ότι τίποτε ουσιαστικό δεν θα αλλάξει.

Όμως, οι πολίτες δεν έδωσαν στα παραδοσιακά κόμματα λευκή επιταγή. Παράταση χρόνου τους έδωσαν και ίσως ήταν η τελευταία φορά.