Από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα το ψωμί, έχει τη δική του ξεχωριστή θέση στο κυπριακό τραπέζι. Δεν αποτελεί απλά ένα στοιχείο της διατροφής αλλά ένα αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής ζωής των Κυπρίων. Το ψωμί συνόδευε κάθε γεύμα, σε κάθε καθημερινή και κάθε σημαντική στιγμή της ζωής τους.
Πολλές περιοχές της Κύπρου είχαν το δικό τους ψωμί και τα δικά τους ιδιαίτερα πλουμίσματα.
Το Αθηενίτικο ψωμί συνεχίζει να γράφει ιστορία. Η συνταγή και η τέχνη του μεταφέρεται από γενιά σε γενιά με όλους τους αρτοποιούς σήμερα της Αθηένου να αιτούνται καταχώριση του ως Προϊόντος Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης.
Ένα ψωμί με μόνο τέσσερα υλικά έχει αποκτήσει παγκύπρια και διεθνή φήμη ως το πιο εμβληματικό παράδειγμα κυπριακής αρτοποιίας.
«Αυτό που ξεχωρίζει το παραδοσιακό αθηενίτικο ψωμί είναι το αλεύρι του, είναι κυρίως αλεύρι σιταρένιο από σκληρό σιτάρι, κυπριακό καλύτερα σιτάρι. Το προζύμι που χρησιμοποιούμε, το οποίο γίνεται με αγιασμό που παίρνουμε από τις 14 Σεπτεμβρίου από την εκκλησία που γιορτάζουμε τον Τίμιο Σταυρό. Χρησιμοποιούμε τον αγιασμό την πρώτη φορά που θα κάνουμε το καινούργιο προζύμι. Μετά δεν χρειάζεται να ξαναβάλουμε αγιασμό και ανακαινίζουμε κάθε φορά που θα χρησιμοποιήσουμε προζύμι για το ψωμί μας ή και για πρόσφορα το προζύμι δηλαδή βάζουμε αλεύρι και νερό για να το ταΐσουμε τον οργανισμό μας.»
Παρασκευή Λούλη, Αρτοποιός – Ζαχαροπλάστρια
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Χωρίς νερό την Παρασκευή η Αθηένου, ποιος ο λόγος
Χωρίς νερό θα μείνει για 6,5 ώρες περιοχή της επαρχίας Λάρνακας
Μετά το ζύμωμα των υλικών στο χέρι ή στο ζυμωτήρι, απαιτείται μια ιδιαίτερη τεχνική για να λάβει το ιδιαίτερο του σχήμα.
«Το έχουμε ζυμώσει αλλά πρέπει να του δώσουμε το στρογγυλό σχήμα. Όπως είναι έτσι το πλάθουμε, να έχουμε μια ωραία εύπλαστη ζύμη. Λοιπόν, βάζουμε λίγο αλεύρι για να μην μας κολλήσει και βάζουμε το από την ανάποδη πλευρά, είτε σε καλάθι είτε παραδοσιακά σε κουποσάνιδο. Και το αφήνουμε για περίπου 2,5-3 ώρες, μπορεί και 4 ώρες εξαρτάται από την εποχή. Θέλει το χρόνο του για να μείνει να ωριμάσει το ζυμάρι να φουσκώσει λόγω του προζυμιού. Και μετά βάλουμε το στο φούρνο, δηλαδή αναποδογυρίζουμε το άμα φουσκώσει και μετά και σχίζουμε το με λεπίδα γύρω – γύρω για να πάρει το χαρακτηριστικό σχήμα.»
Και το εσωτερικό του έχει διαφορές σε σχέση με άλλους Κυπριακούς Παραδοσιακούς άρτους αφού ξεχωρίζει για την παχιά και τραγανή κρούστα και τη γεύση του.
«Η διαφορά του Αθηενίτικου ψωμιού είναι στην κυψέλωση του ψωμιού, είναι πιο συμπαγές με πιο μικρές φυσαλίδες μέσα και στη μυρωδιά του μυρίζει το ξινό του προζυμιού που έχει μέσα.»
Πριν από περίπου 100 χρόνια, η φήμη του αθηενίτικου ψωμιού ταξίδεψε σε όλη την Κύπρο. Οι πρώτοι οργανωμένοι έμποροι ψωμιού στη Λευκωσία ήταν Αθηενίτες. Ένας από αυτούς και ο πρό-παππούς της Παρασκευής Λούλη.
«Επειδή είχε ζήτηση το ψωμί το προμήθευσαν και εκτός Αθήενου. Τότε που ακόμα οι νοικοκυρές έφτιαχναν στο σπίτι, μόλις έμαθαν την ευκολία να το παίρνουν έτοιμο ζεστό και έτσι το εμπόρευσαν εκτός Αθήενου.»
Το βάρος του ήταν μεγαλύτερο από το ψωμί των άλλων εμπόρων, και αυτό δημιουργούσε προβλήματα με τον αγγλικό ζυγό. Ένα αθηενίτικο καρβέλι ζύγιζε 1100 με 1500 γραμμάρια ενώ τα υπόλοιπα ψωμιά ένα κιλό.
«Υπήρξε περίοδος που εκατατρέχετουν το ψωμί, γιατί είχε βγει ένα διάταγμα που έλεγε ότι το ψωμί της Κύπρου πρέπει να είναι μάξιμουμ ένα κιλό.»
Κυριάκος Καρεκλάς, Δήμαρχος Αθηένου
Πήρε τον δρόμο της Ευρώπης
Οι παραγωγοί ψωμιού της Αθηένου ένωσαν δυνάμεις και με τη στήριξη του Δήμου υπέβαλαν αίτηση για να καταχωριθεί ως Προϊόν Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης.
«Έχει σταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τώρα θα ακολουθήσει μια άλλη διαδικασία, έχει τελειώσει το πρώτο στάδιο τώρα πάμε στο δεύτερο είμαστε ήδη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα κάνει και εκείνη τη δική της αξιολόγηση, θα ελέγξει τους φακέλους θα δημοσιευτεί τελικά, ελπίζουμε και στην Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τυχόν ενστάσεις και ελπίζουμε ότι το επόμενο διάστημα θα έχουμε και την έγκριση, ώστε τα δύο αυτά προϊόντα να εγγραφούν ως προϊόντα γεωγραφικής ένδειξης, τα λεγόμενα ΠΗΓΕ.»
Κυριάκος Καρεκλάς, Δήμαρχος Αθηένου
Τα οφέλη από την καταχώριση του θα είναι πολλαπλά για την Αθηένου τονίζει ο Δήμαρχος της πόλης αφού θ’ αναδειχθεί η ποιότητα του ψωμιού και θ’ αποκτήσει μεγαλύτερη φήμη.
«Να σας πω μόνο ότι μελετώντας την αίτηση μας, είχαμε δει ότι αυτό το προϊόν το ψωμί, παρασκευαζόταν στην Αθηένου από αρχαιοτάτων χρόνων εξού και σε έναν κεραμικό που βρίσκεται σε Μουσείο του Βελγίου μια αθηενίτισσα που βρέθηκε το κεραμικό έξω από την Αθηένου την έχουν να παράγει ψωμιά και να τα ετοιμάζει για να τα φουρνίσει.»
Κυριάκος Καρεκλάς, Δήμαρχος Αθηένου
Το Υπουργείο Γεωργίας προώθησε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την αίτηση για την επίσημη καταχώριση του «Αθηενίτικου λουκουμιού του γάμου» ως προϊόντος Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης.
