ΑΠΕ στην Κύπρο: Ποιος παράγει, ποιος πουλά και ποιος ορίζει την τιμή

*Toυ Δρ. Ανδρέα Προκοπίου – Δημοσιεύτηκε στο CyprusEnergy.News.

Στη δημόσια συζήτηση για την ενέργεια στην Κύπρο, η έλλειψη τεκμηριωμένης πληροφόρησης είναι διάχυτη. Εδώ τεκμηριώνουμε πάντα με επίσημα δεδομένα, γιατί η ενεργειακή παιδεία δεν είναι πολυτέλεια, είναι προϋπόθεση, ιδίως για όσους λαμβάνουν αποφάσεις πολιτικής. Τα δεδομένα δεν παίρνουν ποτέ πλευρά. Πλευρά παίρνουν μόνο όσοι επιλέγουν να τα αγνοούν.

Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα αυτές τις μέρες, καθώς κυκλοφορούν προτάσεις για αναθεώρηση συμφωνιών πώλησης ηλιακής ενέργειας ως τρόπο μείωσης του λογαριασμού ρεύματος. Πριν αξιολογήσει κανείς τέτοιες προτάσεις χρειάζεται να ξέρει τι ακριβώς αντιπροσωπεύει το «ηλιακό» κομμάτι του μείγματος παραγωγής, πόσο απ’ αυτό πωλείται πράγματι κάπου και πόσο δεν πωλείται πουθενά.

Το επίσημο διάγραμμα, όπως το βλέπουμε όλοι

Ο ΔΣΜΚ δημοσιεύει σε πραγματικό χρόνο τη ζήτηση ρεύματος του νησιού μαζί με τη σύνθεση της παραγωγής – συμβατική παραγωγή, αιολικά, και ένα ενιαίο κίτρινο προφίλ που αντιπροσωπεύει το σύνολο της κατανεμημένης φωτοβολταϊκής παραγωγής (distributed PV). Για να δείξουμε από τι αποτελείται αυτό το προφίλ, αφού η σύνθεσή του δεν φαίνεται, παραθέτουμε παρακάτω δύο εκδοχές του ίδιου διαγράμματος για τις ίδιες δύο ημέρες του 2026, πρώτα όπως το δημοσιεύει σήμερα ο ΔΣΜΚ, με τα Φ/Β σε ένα ενιαίο κομμάτι, και στη συνέχεια, το ίδιο διάγραμμα αναλυμένο ανά κατηγορία Φ/Β, με βάση δεδομένα του Διαχειριστή Συστήματος Διανομής (ΔΣΔ).

Ας δούμε πρώτα πώς δημοσιεύονται σήμερα.

1. 10 Μαΐου 2026 (χαμηλή ζήτηση, 11.037 MWh) – συμβατική 67,3%, αιολικά 6,6%, Φ/Β 24,1%.
2. 25 Αυγούστου 2026 (υψηλή ζήτηση, 23.551 MWh) – συμβατική 73,0%, αιολικά 0,9% (τυπικό καλοκαιρινό φαινόμενο άπνοιας), Φ/Β 24,9%.

Γύρω στο ένα τέταρτο της ημερήσιας ζήτησης καλύπτεται από ήλιο και τις δύο ημέρες, αλλά το διάγραμμα δεν δείχνει από πού ακριβώς βγαίνει αυτό το ένα τέταρτο.

Από τι αποτελείται το κίτρινο προφίλ της ηλιακής παραγωγής

Ο Διαχειριστής Συστήματος Διανομής (ΔΣΔ) αναρτά τα στοιχεία παραγωγής των Φ/Β του συστήματος διανομής από την έναρξη λειτουργίας της Ανταγωνιστικής Αγοράς Ηλεκτρισμού, χωρισμένα σε τρεις βασικές κατηγορίες.

1. Μεγάλης κλίμακας εμπορικά Φ/Β πάρκα (ελεγχόμενα) – πλήρως ελεγχόμενα εξ αποστάσεως με σύστημα SCADA.
2. Μικρής κλίμακας και Οικιακά, ελεγχόμενα – συστήματα μικρής κλίμακας υπό καθεστώς net-billing και net-metering, με σύστημα τηλεχειρισμού Ripple ή IoT.
3. Οικιακά, μη ελεγχόμενα – αυτοκατανάλωση σε στέγες χωρίς σύστημα τηλεχειρισμού, τυπικά υπό καθεστώς net-metering.

Το παρακάτω διάγραμμα δείχνει τις ίδιες δύο ημέρες, με τα Φ/Β χωρισμένα σε αυτές τις τρεις κατηγορίες.

Ποιος παράγει πραγματικά περισσότερο

Και τις δύο ημέρες, η μικρή κλίμακα (οικιακά και μικρής κλίμακας ελεγχόμενα μαζί) ξεπερνά κατά πολύ τα μεγάλης κλίμακας εμπορικά πάρκα.

1. 10 Μαΐου – πάρκα 3,9%, μικρή κλίμακα συνολικά 20,7%.
2. 25 Αυγούστου – πάρκα 9,8%, μικρή κλίμακα συνολικά 15,6%.
3. Σύνολο δείγματος, περίπου 310 ημέρες – μικρή κλίμακα 74,5% της συνολικά παραδοθείσας φωτοβολταϊκής ενέργειας, έναντι 25,5% από τα μεγάλης κλίμακας πάρκα.

Πάνω από 102.000 μικρά, διάσπαρτα συστήματα σε στέγες σπιτιών και επιχειρήσεων (99.854 net-metering και 2.343 net-billing, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος του Υπουργείου) συνθέτουν το μεγαλύτερο μέρος της κίτρινης καμπύλης στο διάγραμμα του ΔΣΜΚ. Στην αγορά συμμετέχουν 254 εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας.

Γιατί η αναλογία αλλάζει – H περικοπή

Το μερίδιο των μεγάλης κλίμακας πάρκων μεγαλώνει σημαντικά την ημέρα υψηλής ζήτησης, από 3,9% σε 9,8%, ενώ το μερίδιο των μη ελεγχόμενων οικιακών συστημάτων μικραίνει, από 8,8% σε 3,7%. Η δεύτερη μεταβολή δεν οφείλεται σε περικοπή, αφού τα οικιακά αυτά συστήματα ουσιαστικά δεν περικόπτονται καθόλου, ο όγκος της παραγωγής τους παραμένει σχεδόν σταθερός τις δύο ημέρες, 972 MWh και 876 MWh αντίστοιχα. Όταν η συνολική ζήτηση είναι χαμηλή, καταλαμβάνουν επομένως μεγαλύτερο μερίδιό της, ενώ όταν η ζήτηση είναι υψηλή, μικρότερο, απλώς επειδή αλλάζει ο παρονομαστής. Η αύξηση του μεριδίου των πάρκων, αντίθετα, αντανακλά το πώς λειτουργεί η διαχείριση του συστήματος, όταν η ζήτηση είναι χαμηλή και η ηλιοφάνεια υψηλή, κάποιος πρέπει να περικοπεί.

Όσο πιο μικρός και τοπικός είναι ένας παραγωγός, τόσο λιγότερο εκτίθεται σε περικοπή. Το βάρος της ισορροπίας του συστήματος πέφτει σχεδόν αποκλειστικά στα μεγάλα πάρκα.

Ποιος διαμορφώνει την τιμή στην αγορά

1. Μεγάλης κλίμακας εμπορικά πάρκα – συμμετέχουν στη χονδρική αγορά ρεύματος (Day-Ahead Market) και πωλούν σε τιμή αγοράς.
2. Μικρή κλίμακα – διακανονίζεται διμερώς με την ΑΗΚ, εκτός χονδρικής αγοράς. Στο net-metering γίνεται απευθείας συμψηφισμός ενέργειας, φθηνή ηλιακή το μεσημέρι για ακριβή συμβατική τη νύχτα, ενώ στο net-billing η ΑΗΚ πιστώνει την περίσσεια ενέργεια που εξάγεται στο σύστημα σε σταθερή τιμή 11 σεντ/kWh. Και στις δύο περιπτώσεις η ενέργεια μειώνει τη ζήτηση το μεσημέρι, αλλά παραμένει εκτός Ανταγωνιστικής Αγοράς και δεν εισέρχεται ποτέ στον μηχανισμό διαμόρφωσης της οριακής τιμής.

Το μεγαλύτερο κομμάτι της φωτοβολταϊκής παραγωγής της Κύπρου, αυτό που κυριαρχεί στην κίτρινη καμπύλη, είναι σε μεγάλο βαθμό αόρατο για την τιμολόγηση της αγοράς. Επηρεάζει έμμεσα την τιμή, μειώνοντας τη ζήτηση που πρέπει να καλυφθεί από ακριβότερες πηγές το μεσημέρι, αλλά δεν καθορίζει η ίδια καμία τιμή.

Τα επίσημα στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος της Υπηρεσίας Ενέργειας του Υπουργείου (Απρίλιος 2026) δείχνουν την εγκατεστημένη ισχύ ανά κατηγορία και το καθεστώς λειτουργίας τους.

1. Net-metering, γύρω στο 44,7% της εγκατεστημένης ισχύος (471,51 MW) – ανταλλάσσει με την ΑΗΚ Προμήθεια φθηνή ηλιακή ενέργεια το μεσημέρι για ακριβή συμβατική το βράδυ, χωρίς καμία τιμή με την έννοια της αγοράς.
2. Net-billing, γύρω στο 15,0% (158,27 MW) – η περίσσεια ενέργεια που εξάγεται στο σύστημα διακανονίζεται με την ΑΗΚ Προμήθεια σε σταθερή, ρυθμιζόμενη τιμή 11 σεντ/kWh.
3. Feed-in-tariff, 76,28 MW φωτοβολταϊκών και 157,50 MW αιολικών εγκατεστημένης ισχύος – τα αγοράζει η ΑΗΚ Προμήθεια στην ίδια σταθερή τιμή, 11 σεντ/kWh.
4. Χονδρική αγορά, φωτοβολταϊκά (325,65 MW από ανεξάρτητους παραγωγούς και 20,00 MW από την ΑΗΚ Παραγωγή), συν 12,00 MW αιολικών από ανεξάρτητους παραγωγούς – τα φωτοβολταϊκά είχαν μέση σταθμισμένη κατ’ όγκο τιμή πώλησης 14,48 σεντ/kWh για την περίοδο 01/10/2025 έως 21/08/2026, πολύ φθηνότερη από την συμβατική παραγωγή.

Πίσω στη δημόσια συζήτηση

Το επίσημο διάγραμμα του ΔΣΜΚ δείχνει σωστά πόση ηλιακή ενέργεια μπαίνει στο σύστημα, όχι όμως από πού προέρχεται ούτε πώς διακανονίζεται καθεμία κατηγορία της. Αυτή η λεπτομέρεια αλλάζει σημαντικά το πώς πρέπει να διαβάζουμε, και να συζητάμε, κάθε πρόταση για «συμφωνίες» πώλησης ηλιακής ενέργειας, πριν αποφασίσουμε αν πρέπει να αναθεωρηθούν, αξίζει πρώτα να ξέρουμε πόσες υπάρχουν στην πραγματικότητα, ποιος τις διαχειρίζεται, και ποιο ποσοστό της παραγωγής αφορούν.

Οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές.

*Δρ Ανδρέας Προκοπίου, πρώην Ανώτερος Ερευνητής στον τομέα των Έξυπνων Δικτύων στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης και ερευνητής στην Électricité de France R&D στη Γαλλία.