Γράφει ο Βάκης Χαραλάμπους
- Επικεφαλής Γραφείου Ενέργειας ΑΚΕΛ
Η Κύπρος δεν έχει πρόβλημα επειδή εγκατέστησε πολλές Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Έχει πρόβλημα επειδή τις ανέπτυξε χωρίς ολοκληρωμένο σχεδιασμό για το δίκτυο, την αποθήκευση, τη χωροθέτηση και, κυρίως, για το πώς το χαμηλότερο κόστος της πράσινης παραγωγής θα φτάσει στον καταναλωτή.
Η ανάπτυξη μεγάλων εμπορικών φωτοβολταϊκών πάρκων προχώρησε χωρίς ολοκληρωμένο χωροταξικό και ενεργειακό σχεδιασμό. Χαρακτηριστικό είναι το ζήτημα της κρατικής γης για το οποίο και η Ελεγκτική Υπηρεσία κατέγραψε περιπτώσεις στις οποίες δεν διασφαλίστηκαν οι αρχές της διαφάνειας και της ίσης μεταχείρισης.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Την ίδια στιγμή, υπήρξε μαζική εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να αναπτύσσεται παράλληλα η αποθήκευση και η αναγκαία ευελιξία των δικτύων. Η υποχρέωση αποθήκευσης για μεγάλα πάρκα καταργήθηκε και το αποτέλεσμα το βλέπουμε σήμερα στις περικοπές πράσινης ενέργειας.
Υπάρχει και η οκταετής «προσωρινότητα» της Μεταβατικής Ρύθμισης. Ξεκίνησε το 2017 ως μεταβατικό στάδιο και παρέμεινε μέχρι την έναρξη της ανταγωνιστικής αγοράς. Στο πλαίσιο αυτό αναπτύχθηκαν διμερείς συμφωνίες μεταξύ ιδιωτών παραγωγών και προμηθευτών, χωρίς να υπάρχει μηχανισμός που να διασφαλίζει ότι η δραστική μείωση του κόστους των φωτοβολταϊκών θα μεταφέρεται αναλογικά στον καταναλωτή. Τελικά, μεμονωμένοι επενδυτές επωφελήθηκαν με υπέρμετρη κερδοφορία.
Την ίδια ώρα, η ΑΗΚ βρέθηκε επί χρόνια αντιμέτωπη με σοβαρούς ρυθμιστικούς περιορισμούς στην ανάπτυξη δικών της ΑΠΕ, δεν συμμετείχε στη Μεταβατική Ρύθμιση και ακόμη και σήμερα η ΑΗΚ Προμήθεια δεν μπορεί να συνάπτει διμερή συμβόλαια με νέα εμπορικά πάρκα. Ο μεγαλύτερος προμηθευτής της χώρας στερείται έτσι ενός βασικού εργαλείου για πρόσβαση σε φθηνότερη πράσινη παραγωγή.
Οι επιλογές αυτές δεν έγιναν σε πολιτικό κενό. Οι βασικές στρεβλώσεις διαμορφώθηκαν κυρίως κατά τη δεκαετία διακυβέρνησης Αναστασιάδη–ΔΗΣΥ ως αποτέλεσμα πολιτικών και ρυθμιστικών επιλογών που αντιμετώπισαν την ενέργεια κυρίως ως πεδίο κερδοσκοπίας και όχι ως βασικό κοινωνικό αγαθό.
Πολιτική επιλογή ήταν και η εγκατάλειψη των μειοδοτικών διαγωνισμών για τις ΑΠΕ, παρότι όταν είχαν υλοποιηθεί εξασφάλισαν σημαντικά χαμηλότερες τιμές (ο μειοδοτικός του 2013 πέτυχε έως και 43% χαμηλότερες από το κόστος της συμβατικής παραγωγής).
Αντί οι μειοδοτικοί διαγωνισμοί να εξελιχθούν σε βασικό εργαλείο για νέες ΑΠΕ, η συγκεκριμένη πολιτική εγκαταλείφθηκε και οδηγηθήκαμε στην λειτουργία εντός μοντέλου που αναπαράγει σε μεγάλο βαθμό στρεβλώσεις χωρίς να διασφαλίζει φθηνό ηλεκτρισμό.
Απέναντι σε όλες τις στρεβλώσεις και τις παθογένειες, η απάντηση δεν είναι λιγότερες ΑΠΕ. Είναι περισσότερες ΑΠΕ με σχέδιο και προτεραιότητα τις στέγες, τα δημόσια κτήρια και τις ενεργειακές κοινότητες. Με επαρκή και αξιόπιστη αποθήκευση, διαφανείς διαδικασίες, δεσμευτικά ορόσημα στις άδειες και αποτελεσματικό έλεγχο της αγοράς.
Η πράσινη μετάβαση έχει πραγματικό νόημα όταν είναι δίκαιη και όταν το όφελός της φτάνει και στον λογαριασμό του πολίτη.
