ALPHA της Κυριακής

Η ψήφος σπάνια αποτυπώνει μια ευθεία σχέση ανάμεσα σε μια υπόσχεση και ένα αποτέλεσμα

Τα περί πολυκερματισμού και «Βαβέλ» στη νέα Βουλή, που ακούστηκαν ως απειλή για την αποτελεσματικότητα του νομοθετικού σώματος δεν είναι ούτε πρωτόγνωρα, ούτε απαραίτητα ενδεικτικά δυσλειτουργίας από μόνα τους. Στο όχι και τόσο μακρινό 2016, με το ισχύον εκλογικό μέτρο, η Βουλή είχε φτάσει να είναι οκτακομματική, σε μια όμως πολύ διαφορετική επικοινωνιακή πραγματικότητα από το σήμερα. Δεν υπήρχε τότε ούτε η ένταση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ούτε ο ταχύς και ανακυκλούμενος τρόπος μετάδοσης της πληροφορίας. Η δυσαρέσκεια και η οργή εκφράζονταν πιο αργά αλλά και πιο πυκνά, μέσα από διαφορετικού τύπου οργανωμένα εγχειρήματα ρήξης με το υφιστάμενο πολιτικό σύστημα.

Μέσα σε εκείνο το περιβάλλον, πέτυχε είσοδο στη Βουλή και η Συμμαχία Πολιτών, η οποία παρά το άδοξο τέλος της (ενσωματώθηκε στην ΕΔΕΚ το 2021), κατάφερε να εξασφαλίσει 6% και τρεις έδρες. Όχι επειδή διέθετε κάποιο «θεσμικό» κλειδί αλλά επειδή εξέφραζε έντονα την ανάγκη για αλλαγή, λογοδοσία και τιμωρία του κατεστημένου. Ο δεκάλογος δεσμεύσεων που παρουσίασε προεκλογικά, συνοδευόμενος μάλιστα από ρήτρα παραίτησης των βουλευτών της σε περίπτωση που μέσα σε έναν χρόνο δεν υλοποιούνταν οι υποσχέσεις, έδωσε την εικόνα ριζοσπαστικών τομών. Οριζόντια ψηφοφορία, δημοψηφίσματα, δυνατότητα ανάκλησης αξιωματούχων, φορολογία υπερχρεώσεων τραπεζών, μεταξύ άλλων. Οι τότε δεσμεύσεις και ο τρόπος επικοινωνίας τους από το συγκεκριμένο κόμμα αναδείκνυαν ένα σταθερό μοτίβο πολιτικής που απλά αλλάζει μορφή στο πέρας των χρόνων. Την απόσταση ανάμεσα στην υπόσχεση και στη δυνατότητα εφαρμογής της.

Καμία πρόταση νόμου όσο ελκυστική κι αν ακούγεται δεν μετατρέπεται αυτόματα σε νόμο του Κράτους. Οι προτάσεις μπορούν να κατατεθούν από οποιονδήποτε βουλευτή ή κόμμα (και έγινε τότε), όμως για να εγκριθούν περνούν μέσα από συσχετισμούς, συναινέσεις και θεσμικούς, συνταγματικούς περιορισμούς που συχνά δεν γίνονται αντιληπτοί στην προεκλογική περίοδο.

Το μοτίβο προσαρμόστηκε και στο σήμερα. Τόσο τα παραδοσιακά κόμματα όσο και τα νέα αξιοποιούν πλέον πιο εξελιγμένα εργαλεία επικοινωνίας, καλλιεργώντας την ίδια εντύπωση, ότι η ψήφος οδηγεί σχεδόν αυτόματα σε συγκεκριμένα αποτελέσματα. Η διαφορά είναι ότι αυτό γίνεται πλέον πιο διάχυτα και πιο συχνά στον δημόσιο διάλογο.

Αν κάτι μας διδάσκει το παρελθόν είναι ότι η ψήφος σπάνια αποτυπώνει μια ευθεία σχέση ανάμεσα σε μια υπόσχεση και ένα αποτέλεσμα. Η απόσταση αυτή δεν είναι απαραίτητα αδυναμία του συστήματος, αλλά μέρος της λειτουργίας του. Το ζητούμενο συνεπώς, δεν είναι να αγνοηθούν οι δεσμεύσεις ούτε να θεωρηθούν δεδομένες, αλλά να διαβαστούν μέσα στο πλαίσιο όπου καλούνται να συν-υπάρξουν. Η επιλογή του ψηφοφόρου δεν αφορά μόνο το τι ακούγεται πιο πειστικό προεκλογικά, αλλά και το ποιος και πώς μπορεί να κινηθεί μέσα σε ένα περιβάλλον περιορισμών και συσχετισμών χωρίς να χάνεται ο πυρήνας των θέσεων του. Όχι λειτουργώντας «χαμαιλεοντικά», αλλά με τη δυνατότητα παραγωγής πολιτικής στην πράξη και όχι μόνο σε αναρτήσεις και πάνελ.

Ίσως τελικά η αξία της ψήφου- ή η «νουσιμάδα» της για να χρησιμοποιήσω και τη λέξη που έγινε σχεδόν το… must αυτής της προεκλογικής -να μην βρίσκεται στην ανάγκη επιβεβαίωσης μιας υπόσχεσης, αλλά στην προσπάθεια να εκτιμηθεί όσο γίνεται πιο ρεαλιστικά τι μπορεί να συμβεί όταν οι κάλπες κλείσουν και ανάψουν ξανά τα φώτα στη λεωφόρο Νεχρού.

Υστερόγραφο: «Οι ψήφοι πρέπει να ζυγίζονται, όχι απλώς να μετριούνται». Friedrich Schiller