Της Μαργαρίτας Καϊμακλιώτη
Οι εκλογές ολοκληρώθηκαν. Ο προεκλογικός θόρυβος καταλάγιασε και η κοινωνία προσπαθεί να επιστρέψει στους κανονικούς της ρυθμούς. Ωστόσο, με την επιστροφή στην κανονικότητα, ενδεχομένως θα ήταν καλό να προβούμε σε έναν ψύχραιμο απολογισμό, όχι μόνον των αποτελεσμάτων, αλλά και της διαδικασίας συνολικότερα. Βγαίνοντας από την προεκλογική περίοδο, προσωπικά νιώθω την ανάγκη να εκφράσω τη βαθιά μου ανησυχία για όσα ειπώθηκαν, τα οποία πριν λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητα. Πόσες φράσεις μίσους, υπαινιγμοί, στερεότυπα και στοχοποιήσεις βαφτίστηκαν «πολιτικός λόγος», «αγανάκτηση» ή «αλήθειες»; Τόσο στην εκφορά του πολιτικού λόγου, όσο και στις συζητήσεις της καθημερινότητας.
Η κανονικοποίηση της ρητορικής μίσους δεν μπορεί να υποβαθμίζεται ως προεκλογική ένταση. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια άκρως επικίνδυνη μετατόπιση των ορίων. Όπως έχει επισημάνει ο φιλόσοφος Jürgen Habermas, «η δημοκρατία ζει από την ποιότητα του δημόσιου λόγου· όταν αυτός εκφυλίζεται, εκφυλίζεται και η ίδια».
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Αυτή η εξέλιξη με ανησυχεί πάρα πολύ. Η κοινωνία μας κουβαλάει βαθιές ιστορικές πληγές, καθώς και τα τραύματα του εκτοπισμού και της κατοχής. Στην Κύπρο, δυστυχώς διαπιστώσαμε πως ο διχαστικός λόγος οδηγεί στη βία. Και το πληρώσαμε. Γι’ αυτό και οφείλουμε να είμαστε διπλά προσεκτικοί. Το μίσος δεν εμφανίζεται από τη μια μέρα στην άλλη. Γεννιέται μέσα από τις λέξεις, ενίοτε μέσα από την ανοχή και τη σιωπή. Γι’ αυτό και δεν μπορώ να σωπάσω.
Κατά την προεκλογική περίοδο ακούσαμε να στοχοποιούνται οι όποιοι «άλλοι» και να παρουσιάζονται όχι ως πολίτες με δικαιώματα, αλλά ως απειλή. Είδαμε τις διακρίσεις να ντύνονται με τον μανδύα της «άποψης» και την προσβολή να παρουσιάζεται ως «πολιτικό θάρρος». Και παρόλο που η ελευθερία της έκφρασης είναι θεμέλιο της δημοκρατίας, δεν είναι απεριόριστη ούτε ουδέτερη. Επιπρόσθετα, σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να λειτουργεί ως άλλοθι για τη συστηματική υποβάθμιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι τι ειπώθηκε προεκλογικά για μια καταγραφή απομνημονευματικού χαρακτήρα, αλλά πώς θα επιλέξουμε να πορευτούμε από εδώ και πέρα. Αν αποδεχθούμε ότι «έτσι είναι πια η πολιτική», τότε έχουμε ήδη χάσει το παιχνίδι. Αν όμως αξιοποιήσουμε αυτή τη μετεκλογική περίοδο για αυτοκριτική, για επαναφορά ορίων και για αποκατάσταση ενός λόγου που σέβεται, τότε υπάρχει ελπίδα.
Η Κύπρος δεν αντέχει άλλη πόλωση, ούτε άλλη κανονικοποίηση του μίσους. Χρειάζεται πολιτικό λόγο που να ενώνει χωρίς να ισοπεδώνει, να διαφωνεί χωρίς να στοχοποιεί, να υπερασπίζεται χωρίς να αποκλείει. Η δημοκρατία μας δεν δοκιμάζεται μόνο στην κάλπη. Δοκιμάζεται κάθε μέρα, στις λέξεις που επιλέγουμε να χρησιμοποιούμε. Και η ρητορική μίσους, ποτέ δεν μπορεί να είναι αποδεκτή.
*Η Μαργαρίτα Καϊμακλιώτη είναι Πολιτικός Επιστήμονας, αναπληρώτρια Γραμματέας Διεθνών Σχέσεων του Δημοκρατικού Συναγερμού και μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου «Γλαύκος Κληρίδης»
