*Γράφει ο Τουμάζος Τσιελεπής
- Νομικός – διεθνολόγος, τέως μέλος της διαπραγματευτικής ομάδας
Θεώρησα χρήσιμο να τοποθετηθώ αναφορικά με τις πρόσφατες δημόσιες τοποθετήσεις και διαφωνίες των Αβέρωφ Νεοφύτου και Χάρη Γεωργιάδη για το αμερικανο-βρετανο-καναδικό πλαίσιο λύσης του Κυπριακού, του 1978, και τις Ιδέες Γκάλι. Όχι βέβαια με πρόθεση να παρέμβω στα εσωτερικά του ΔΗΣΥ, αλλά επειδή πιστεύω ότι ειδικά τώρα, που βρίσκεται σε εξέλιξη μια νέα προσπάθεια για επανέναρξη της διαπραγματευτικής διαδικασίας, μετά από εννέα ολόκληρα χρόνια, πρέπει να έχουμε τη σωστή εικόνα για τους χειρισμούς και τις πολιτικές του παρελθόντος, έτσι που να αποφευχθούν παρόμοια λάθη.
Ο κ. Νεοφύτου, μεταξύ άλλων, χρεώνει στο ΑΚΕΛ το «ΟΧΙ» στο Δυτικό Πλαίσιο του 1978. Σίγουρα θα μπορούσαν να είχαν γίνει και καλύτεροι χειρισμοί, αλλά ας μην ξεχνάμε ότι τότε ήταν ακόμα πολύ νωπές οι μνήμες του πραξικοπήματος και της εισβολής καθώς και ο υπονομευτικός ρόλος του ΝΑΤΟ. Επί της ουσίας, όμως, εκείνο το πλαίσιο δεν ήταν χαμένη ευκαιρία, όπως πολλοί διατείνονται. Μια απλή σύγκρισή του με όλα τα σχέδια των Ηνωμένων Εθνών που ακολούθησαν, πείθει για του λόγου το αληθές.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Ως γνωστόν, η εδώ και δεκαετίες συμφωνημένη βάση διαπραγμάτευσης και επίλυσης του Κυπριακού κατοχυρώνει τη μία και μόνη κυριαρχία, μία και μόνη διεθνή προσωπικότητα και μία και μόνη ιθαγένεια, και όχι τυχαία. Πρόκειται, ακριβώς, για τα πιο σημαντικά στοιχεία που διαχωρίζουν την ομοσπονδία από τη συνομοσπονδία και τα δύο κράτη. Το Δυτικό Πλαίσιο έπασχε σοβαρά σε αυτόν τον κρίσιμο τομέα. Αναφερόταν μεν σε κυριαρχία, αλλά χωρίς να διευκρινίζει ότι αυτή θα είναι μία και μόνη, κάτι που άφηνε ανοιχτή τη δυνατότητα παράλληλης κυριαρχίας των συνιστωσών πολιτειών. Δεν έκανε καμία απολύτως αναφορά σε διεθνή προσωπικότητα και ιθαγένεια.
Είχε και άλλα σοβαρά κενά το πλαίσιο αναφορικά με τη βάση διαπραγμάτευσης όπως, μεταξύ άλλων, η απουσία αναφοράς σε απαγόρευση της απόσχισης και σε κατοχύρωση της ενότητας του ομοσπονδιακού κράτους. Άφηνε επίσης πολύ λιγότερες αρμοδιότητες στην κεντρική κυβέρνηση, πάντα συγκριτικά με τα σχετικά έγγραφα των Ηνωμένων Εθνών. Ακόμα χειρότερα, απουσίαζαν από αυτό σημαντικές αρμοδιότητες όπως η ιθαγένεια και η ασφάλεια, παράλειψη που καθίστατο ακόμα πιο προβληματική από τη στιγμή που το κατάλοιπο αρμοδιότητας αφηνόταν στις συνιστώσες πολιτείες.
Όσον αφορά την Αμμόχωστο, δεν είναι αλήθεια ότι αυτή θα επιστρεφόταν χωρίς καμία δέσμευση. Η πρόνοια για επιστροφή της κατεχόμενης πόλης, σε φάσεις και ανάλογα με την πορεία των συνομιλιών, ήταν αναπόσπαστο μέρος του Πλαισίου και, συνεπώς, το αυτονόητο αντάλλαγμα ήταν η αποδοχή του Πλαισίου, με όλα του τα αρνητικά, όπως αυτά προαναφέρθηκαν. Είναι καλό να θυμόμαστε ότι, λίγους μόνο μήνες αργότερα, η επιστροφή της πόλης προνοείτο όχι απλά σε ένα σχέδιο τρίτων αλλά στη συμφωνία Υψηλού Επιπέδου του 1979 και, δυστυχώς, η συμβατική αυτή δέσμευση δεν εφαρμόστηκε μέχρι σήμερα.
Συνεπώς, δεν έχει δίκαιο ο κ. Νεοφύτου όταν λέει ότι το Δυτικό Πλαίσιο ήταν χαμένη ευκαιρία. Αντίθετα, ορθά θεωρεί ότι η ιστορία θα χρεώσει στον ΔΗΣΥ τον ενταφιασμό των Ιδεών Γκάλι. Ο ισχυρισμός του κ. Γεωργιάδη ότι πρόκειται για μια εντελώς άδικη και ατεκμηρίωτη θέση, προκαλεί έκπληξη σε κάθε αντικειμενικό πολίτη που θυμάται την αλλοπρόσαλλη στάση του ΔΗΣΥ στο μακρινό 1993. Είναι αλήθεια ότι ο Γλαύκος Κληρίδης στήριζε την πολιτική Βασιλείου στο Κυπριακό αλλά ξαφνικά, λίγους μήνες πριν τις προεδρικές εκλογές, από διαπρύσιος υποστηρικτής των Ιδεών Γκάλι μεταμορφώθηκε σε σφοδρό πολέμιό τους. Τα γεγονότα βοούν, δεν επιδέχονται οποιαδήποτε αμφισβήτηση, και αν χρειαστεί θα επανέλθουμε.
Με αυτό τον τρόπο ο Γλαύκος Κληρίδης κέρδισε τις εκλογές του 1993. Είχε κληρονομήσει μια πολύ ελπιδοφόρα εικόνα αναφορικά με τις επιδιώξεις της ελληνοκυπριακής πλευράς στο Κυπριακό. Ο τότε Γ.Γ. του ΟΗΕ, Μπούτρος Γκάλι, είχε υποβάλει στις 23/11/93 την τελευταία έκθεσή του για το Κυπριακό πριν από τις προεδρικές εκλογές, προς το Συμβούλιο Ασφαλείας. Εκείνη η έκθεση ήταν πραγματικός καταπέλτης για τον Ντενκτάς.
Μεταξύ άλλων, ο Γ.Γ. υπογράμμιζε: «Πρώτο και κυριότερο είναι ουσιώδες όπως η τουρκοκυπριακή πλευρά προσαρμόσει τις θέσεις της, ιδιαίτερα στην αντίληψη της Ομοσπονδίας, των εκτοπισμένων και των εδαφικών προσαρμογών όταν επαναληφθούν οι κοινές συναντήσεις τον Μάρτιο του 1993, ώστε αυτές να βρεθούν στο πλαίσιο της Δέσμης Ιδεών» (παρ. 61).
Συγκεκριμενοποιώντας αυτή την απαίτηση, ο Γ.Γ., μεταξύ άλλων, τόνισε ότι «η περιοχή υπό τον έλεγχο της Ειρηνευτικής Δύναμης θα πρέπει, σύμφωνα με το ψήφισμα 550 (1984) να επεκταθεί αμέσως για να περιλάβει τα Βαρώσια (παρ.63, σημείο 3). Περαιτέρω, ο Γ.Γ. κατηγόρησε την τουρκοκυπριακή πλευρά ότι «βασίζεται στην ιδέα ότι υπάρχουν δύο κυρίαρχα κράτη που θα διατηρήσουν την κυριαρχία τους σε μια μελλοντική ομοσπονδία» και απάντησε επικαλούμενος το ψήφισμα 750, που επαναβεβαιώνει τη μία και μόνη κυριαρχία, μία και μόνη διεθνή προσωπικότητα και μία και μόνη ιθαγένεια (παρ.48). Παρακάτω, ανέφερε ότι «οι εξαιρέσεις που τέθηκαν από την τουρκοκυπριακή πλευρά στην ουσία αποκλείουν την πιθανότητα επιστροφής οποιωνδήποτε εκτοπισμένων Ελληνοκυπρίων» (παρ.50). Κατηγόρησε, επίσης, τον Ντενκτάς ότι στόχος του ήταν οι δύο κοινότητες να ζουν χωριστά και ότι η λύση την οποία ήθελε ήταν ασυμβίβαστη με τη Δέσμη Ιδεών, η οποία επιδίωκε να ληφθούν υπόψη οι πρακτικές δυσκολίες, αλλά όχι κατά τρόπο που να καταργεί το δικαίωμα επιστροφής και ιδιοκτησίας καθώς και τους παραδεκτούς διεθνείς κανόνες και πρακτική (παρ.55). Του προσάπτει, επίσης, άρνηση να δεχθεί τον χάρτη της Δέσμης Ιδεών (παρ. 56).
Τέλος, ο Γ.Γ. καλούσε το Συμβούλιο Ασφαλείας να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, περιλαμβανομένων των κοινών συναντήσεων μετά τις προεδρικές εκλογές και να εξετάσει οποιαδήποτε ενέργεια που θα έπρεπε να αναλάβει προς επίτευξη ταχείας επίλυσης του Κυπριακού (καταληκτική παράγραφος 67).
Αυτά, λοιπόν, κληρονόμησε ο Γλαύκος Κληρίδης στο Κυπριακό. Το μόνο που είχε να κάνει, ήταν να αναμένει συμμόρφωση του Ντενκτάς, όπως απαιτούσε ο Γ.Γ. και το Συμβούλιο Ασφαλείας που υιοθέτησε την Έκθεση με το ψήφισμα 789, οπότε, είτε θα είχαμε λύση είτε όλες οι πιέσεις θα στρέφονταν προς την τουρκική πλευρά, με όλες τις απορρέουσες ευεργετικές συνέπειες. Κοντολογίς, το κλειδί ήταν να συνεχίσουμε από εκεί που μείναμε. Αντί τούτου, όμως, ο κ. Κληρίδης συμφώνησε με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη να συζητήσουν μεγαλεπήβολα ΜΟΕ, ακριβώς για να αποφύγει τη συζήτηση της Δέσμης Ιδεών. Ενάμιση χρόνο αργότερα αναγνώρισε ότι δεν μπορούσε να συνεχίσει σε αυτό το μοτίβο, διότι τελικά θα μας έμεναν τα ΜΟΕ ως λύση του Κυπριακού. Φθάσαμε, δηλαδή, σε σημείο μηδέν, και τότε άρχισε η γνωστή πυραυλολογία, ηφαιστειολογία και δογματολογία, που διήρκεσαν μέχρι τη λήξη της πρώτης θητείας Κληρίδη.
Για να είμαστε δίκαιοι, όμως, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι στη δεύτερη του θητεία ο Γλαύκος Κληρίδης κατέβαλε μια ειλικρινή προσπάθεια για λύση, αλλά δεν τα κατάφερε, υπό το βάρος της πρώτης του θητείας και έχοντας απέναντί του τον Ντενκτάς.
Το σημαντικό πλέον είναι να δούμε μπροστά. Η αναμόχλευση του παρελθόντος δεν είναι αυτοσκοπός αλλά εργαλείο για μην επαναλάβουμε τα ίδια λάθη. Σήμερα, έχουμε ξανά ενώπιον μας μια προσπάθεια του Γ.Γ. του ΟΗΕ να επαναφέρει το Κυπριακό στις ράγες, και να συνεχίσουμε από εκεί που είχαμε μείνει, έτσι που ο διάδοχός του, αν το θελήσει βέβαια, να συνεχίσει για το τελευταίο μίλι. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, ο Γ.Γ. προτίθεται σύντομα να θέσει μπροστά στους δύο ηγέτες το έγγραφο συγκλίσεων. Από εκεί και πέρα, από εμάς εξαρτάται να συνεχίσουμε από εκεί που μείναμε ή να πειραματιστούμε με «νέες ιδέες». Αν πράξουμε το πρώτο, υπάρχει ελπίδα. Αν όχι, θα επαναλάβουμε για μία ακόμη φορά τα λάθη του παρελθόντος, και η λύση του Κυπριακού θα παραμείνει όνειρο απατηλό.
