Σήμερα, η πολιτική ηγεσία της Ευρώπης φαίνεται να βρίσκεται παγιδευμένη ανάμεσα στα δύο άκρα. Ο δημόσιος διάλογος γίνεται ολοένα και πιο θορυβώδης, αλλά όχι πιο ουσιαστικός. Ο λαϊκισμός υπόσχεται εύκολες απαντήσεις σε σύνθετα προβλήματα, ο αυταρχισμός παρουσιάζεται ως αποτελεσματικότητα, και η απογοήτευση των πολιτών μετουσιώνεται σε θυμό, δίχως να προκρίνονται λύσεις. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, όποιος πολιτικός εκφέρει μετριοπαθή λόγο κατηγορείται ως «χλιαρός» ή/και «άτολμος». Πρόσφατα, έπεσε στα χέρια μου το βιβλίο «Centrists of the World Unite!» του Adrian Wooldridge, ο οποίος ισχυρίζεται πως το πρόβλημα δεν είναι ότι ο κεντρώος χώρος απέτυχε, αλλά μάλλον το ότι απώλεσε το θάρρος και την αυτοπεποίθησή του. Το ίδιο ισχύει, δυστυχώς, και για τη φιλελεύθερη κεντροδεξιά της Ευρώπης.
Ο φιλελευθερισμός υπήρξε, κατά την άποψή μου, το πιο επιτυχημένο πολιτικό κίνημα της σύγχρονης ιστορίας. Αμφισβήτησε ευθέως την απολυταρχία και μας οδήγησε στην κοινοβουλευτική δημοκρατία και στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ατομικών ελευθεριών, ενώ διευκόλυνε την κοινωνική κινητικότητα των χαμηλών εισοδημάτων στη μεσαία τάξη και συνεισέφερε σημαντικά σε μια πρωτοφανή ευημερία των κοινωνιών. Ο φιλελευθερισμός έφερε έναν αέρα μεταρρύθμισης, πολιτικών συνεργασιών και προόδου. Για την αποδυνάμωση των φιλελεύθερων τα τελευταία χρόνια, δεν ευθύνονται οι αξίες τις οποίες πρεσβεύουν, αλλά η αδυναμία τους να τις υπερασπιστούν πολιτικά. Δηλαδή, να τις μεταφράσουν σε πειστικό αφήγημα για τους πολίτες, το οποίο να συνοδεύεται με ένα συγκεκριμένο και υλοποιήσιμο πλάνο δράσης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Έφερε την πολυπόθητη ειρήνη στην γηραιά ήπειρο, ελευθερίες, ευκαιρίες και κοινά πρότυπα ζωής για εκατομμύρια ανθρώπους. Κι όμως, οι πολίτες συχνά νιώθουν πως η Ε.Ε. μιλάει ξύλινα και διαδικαστικά, χωρίς να τους εμπνέει. Όταν, λοιπόν, ο φιλελευθερισμός περιορίζεται σε τεχνικούς όρους και δείκτες, αφήνει χώρο σε όσους υπόσχονται «απλές λύσεις» και αλλαγή πορείας. Με απλά λόγια, στην πολιτική (δυστυχώς) δεν αρκεί να έχεις δίκιο. Πρέπει και να μπορείς να το εξηγήσεις.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Ο φιλελευθερισμός δεν βρίσκεται «ούτε δεξιά ούτε αριστερά». Βρίσκεται ριζωμένος στη συνειδητή επιλογή της δημοκρατικής ευθύνης απέναντι στον πειρασμό της πόλωσης. Βρίσκεται στη βαθιά πεποίθηση ότι η πολιτική δεν αποτελεί παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος, αλλά τέχνη σύνθεσης. Και είναι ακριβώς αυτή η τέχνη που λείπει σήμερα. Σε μια εποχή που τα κοινωνικά δίκτυα ταΐζουν τον λαϊκισμό και την οργή, η μετριοπάθεια εκλαμβάνεται ως αδυναμία. Στην πραγματικότητα ωστόσο, σήμερα απαιτείται μεγαλύτερο θάρρος για να υπερασπίζεται κανείς τη δημοκρατία.
Η πρόκληση για τους φιλελεύθερους στην Ευρώπη δεν είναι να γίνουν «πιο αριστεροί» ή «πιο δεξιοί», αλλά να γίνουν πιο σαφείς. Να μιλήσουν καθαρά για το κράτος δικαίου, για την κοινωνική δικαιοσύνη που βασίζεται στις ίσες ευκαιρίες, για μια οικονομία που ενθαρρύνει την επιχειρηματικότητα, αλλά δεν αφήνει κανέναν πίσω. Να αποδείξουν ότι η ελευθερία και η ασφάλεια δεν είναι έννοιες αντιθετικές και ότι η αλληλεγγύη δεν αναιρεί την υπευθυνότητα.
Ιδιαίτερα για μικρότερες χώρες και κοινωνίες με τραυματικές εμπειρίες, ο φιλελευθερισμός αποτελεί, αν μου επιτρέπεται, απαραίτητη προϋπόθεση επιβίωσης. Είναι το μοναδικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούν να συνυπάρξουν διαφορετικές ταυτότητες, να προστατευθούν τα δικαιώματα όλων και να οικοδομηθεί εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς. Χωρίς αυτήν την ισορροπία, η πολιτική μετατρέπεται σε μόνιμη σύγκρουση. Και φυσικά, το πρώτο θύμα θα είναι η ίδια η δημοκρατία.
Η Ευρώπη ενδεχομένως να χρειάζεται περισσότερη ποιότητα στην πολιτική. Και αυτή δεν θα προκύψει από τις φωνές των άκρων, αλλά από μια φιλελεύθερη κεντροδεξιά που θα τολμά να λέει τι πρεσβεύει και γιατί αξίζει να την εμπιστευτούμε. Θαρραλέα, σύγχρονη και βαθιά δημοκρατική. Χωρίς εκπτώσεις.
Η εμπειρία της ευρωπαϊκής κεντροδεξιάς δείχνει ότι η θεσμική σοβαρότητα δεν είναι πολιτικό βάρος, αλλά πλεονέκτημα. Η παρακαταθήκη του Jean-Claude Juncker υπενθυμίζει ότι η Ευρώπη προχωρά όταν η πολιτική ηγεσία επιλέγει την ευθύνη αντί της δημαγωγίας και τη σταθερότητα αντί της πόλωσης.
Η ευρωπαϊκή κεντροδεξιά δεν έχει τίποτα να κερδίσει μιμούμενη τη ρητορική των λαϊκιστών. Αντίθετα, η δύναμή της βρίσκεται ακριβώς στη θεσμική σοβαρότητα, στη δημοκρατική ευθύνη και στη σαφή διάκριση ανάμεσα στον πατριωτισμό και την πολιτική εκμετάλλευση του φόβου. Σε έναν κόσμο αβεβαιότητας, η σταθερότητα και η αξιοπιστία είναι τα μεγαλύτερα πολιτικά πλεονεκτήματα, όχι αδυναμίες.
* Η Μαργαρίτα Καϊμακλιώτη είναι Πολιτικός Επιστήμονας, Αναπληρώτρια Γραμματέας Διεθνών Σχέσεων του Δημοκρατικού Συναγερμού και μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου Γλαύκος Κληρίδης.
