Ο Νόμος είναι σαφής: κάθε ιατρικό ίδρυμα στο οποίο απευθύνεται ένας ασθενής οφείλει είτε να τον νοσηλεύσει είτε να φροντίσει ώστε να μεταφερθεί και να νοσηλευτεί σε κατάλληλο ίδρυμα. Κανένας κανόνας, όμως, δεν ορίζει ρητά πότε ολοκληρώνεται αυτή η μεταφορά και ποιος ευθύνεται για τον ασθενή μέχρι τότε. Αυτό αποτελεί κεντρικό εύρημα της έκθεσης «Ο ασθενής στη μέση, μεταξύ ιατρικών κέντρων» που δημοσιοποιεί σήμερα το Γραφείο Συνηγόρου του Ασθενούς. Η έκθεση δεν αφορά ένα μεμονωμένο περιστατικό: εξετάζει το πλαίσιο μέσα στο οποίο ενεργούν όλοι οι παροχείς του ΓεΣΥ, δημόσιοι και ιδιωτικοί, και καταλήγει ότι το κενό είναι συστημικό.
| 12 / 23 σενάρια μεταφοράς όπου το σημερινό πλαίσιο αφήνει να παραβιαστούν δικαιώματα του ασθενούς | 7 κατηγορίες περιστατικών και για συγκεκριμένα δεδομένα καλύπτει το πρωτόκολλο παραπομπής του ΟΑΥ. Ο Νόμος αφορά σε όλες τις περιπτώσεις. | ~380 μεταφορές ασθενών τον μήνα. Οι αρνήσεις, οι καθυστερήσεις και οι διαφωνίες δεν μετριούνται | 2 φορές τουλάχιστον (2024 και 2026) ο ΟΑΥ χρειάστηκε να υπενθυμίσει ή να αυστηροποιήσει κανόνες που δεν τηρούνταν |
Τι δείχνει η χαρτογράφηση
Η έκθεση χαρτογραφεί 23 τυπικά σενάρια παραπομπής και μεταφοράς: από τη μεταφορά ασθενούς που ήδη νοσηλεύεται και την προσέλευση σε ΤΑΕΠ, μέχρι τη διαφωνία μεταξύ ιατρικών ιδρυμάτων και την επικοινωνία του ασθενούς με τον θεράποντα ιατρό του. Σε 12 από αυτά, το σημερινό πλαίσιο επιτρέπει παραβίαση δικαιωμάτων του ασθενούς. Σε 6 ακόμη, η έκβαση εξαρτάται από το αν κάποιος έκανε σωστά ένα μόνο βήμα. Μόνο 5 σενάρια λειτουργούν όπως ορίζει ο Νόμος. Το κοινό τους στοιχείο είναι ότι υπάρχουν γραπτή τεκμηρίωση, επιβεβαιωμένη αποδοχή και ένας ορισμένος υπεύθυνος. Όπου λείπει έστω ένα από τα τρία, ο ασθενής μένει στη μέση.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
| «Ένα τηλεφώνημα δεν είναι ανάληψη, και μια σύσταση «πηγαίνετε αλλού» δεν είναι παραπομπή. Όταν οι παροχείς διαφωνούν, ο ασθενής πρέπει να είναι ήδη φροντισμένος, και όχι να περιμένει να λυθεί η διαφωνία.» Συνήγορος του Ασθενούς |
Τι βρήκε η έκθεση
- Ο Νόμος καλύπτει κάθε ασθενή. Το πρωτόκολλο του ΟΑΥ καλύπτει μόνο επτά κατηγορίες επειγόντων στο ΤΑΕΠ. Εκτός μένουν οι επιπλοκές από επεμβάσεις, οι μεταφορές ασθενών που ήδη νοσηλεύονται, οι διακομιδές με ασθενοφόρο και ο ρόλος του θεράποντος ιατρού.
- Οι κρίσιμες αποφάσεις παίρνονται στο τηλέφωνο. Παραπομπές, αποδοχές και αρνήσεις συχνά δεν καταγράφονται, ακόμη και όπου ο κανόνας το απαιτεί. Ο ΟΑΥ χρειάστηκε να το υπενθυμίσει τουλάχιστον δύο φορές (το 2024 και ξανά το 2026).
- Όταν δύο ιατρικά ιδρύματα διαφωνούν, δεν αποφασίζει κανείς. Δεν υπάρχει φορέας με εξουσία να κρίνει μέσα σε ώρες ποιος αναλαμβάνει. Στο μεταξύ, ο ασθενής περιμένει.
- Η έλλειψη κλινών δεν μπορεί να επαληθευτεί. Δεν υπάρχει κεντρικό αρχείο διαθεσιμότητας κλινών, άρα κανείς δεν μπορεί να ελέγξει όταν κάποιος την επικαλείται αλλά και κατά πόσον δικαιολογείται.
- Οι πιο σύνθετοι ασθενείς εκτίθενται περισσότερο. Όταν η αποζημίωση δεν αντανακλά το κόστος των σύνθετων περιστατικών, δημιουργείται κίνητρο να μεταφέρονται αλλού. Η έκθεση δεν διαπιστώνει διάκριση σε συγκεκριμένη περίπτωση. Διαπιστώνει ότι το Σύστημα δεν έχει τις εγγυήσεις που θα την εμπόδιζαν.
Ποια δικαιώματα του ασθενούς θίγονται
Τα κενά αυτά αγγίζουν δικαιώματα που ο Νόμος για τα Δικαιώματα των Ασθενών κατοχυρώνει ρητά:
| Δικαίωμα (άρθρο) | Πώς θίγεται |
| Αδιάκοπη συνέχιση της φροντίδας και συνεργασία παροχέων — 4(4) | Η διαφωνία μεταξύ παροχέων διακόπτει τη φροντίδα, αντί να λύνεται χωρίς να επιβαρύνει τον ασθενή. |
| Φροντίδα εντός εύλογου χρόνου — 4(1) | Χωρίς προθεσμία και χωρίς φορέα που αποφασίζει, η ανάληψη μπορεί να διαρκέσει ημέρες. |
| Μεταφορά μόνο με αποδοχή του ιδρύματος υποδοχής — 4(6)(α) | Ο ασθενής κατευθύνεται αλλού χωρίς να έχει συμφωνήσει κανείς να τον αναλάβει. |
| Παραπομπή και διασφάλιση μεταφοράς σε επείγον και στο ΤΑΕΠ — 8, 9 | Η υποχρέωση ισχύει για κάθε ασθενή, αλλά για τα περισσότερα περιστατικά δεν έχει διαδικασία. |
| Ισότιμη φροντίδα χωρίς δυσμενή διάκριση — 7 | Οι πιο σύνθετοι και «δαπανηροί» ασθενείς εκτίθενται περισσότερο στην καθυστέρηση ανάληψης. |
| Πληροφόρηση, συμμετοχή στην απόφαση και στήριξη από την οικογένεια — 4(3), 5, 10–12 | Ο ασθενής και οι οικείοι του αποφασίζουν χωρίς πλήρη εικόνα και σηκώνουν μόνοι το βάρος της διαδρομής. |
| Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΠΟΥ ΛΕΙΠΕΙ Καμία παραπομπή ή μεταφορά δεν ολοκληρώνεται χωρίς γραπτή, ονομαστική ανάληψη από άλλο κατάλληλο ιατρικό ίδρυμα. Μέχρι τότε, την ευθύνη για τον ασθενή τη φέρει το ιατρικό ίδρυμα στο οποίο απευθύνθηκε, όποιο κι αν είναι αυτό. |
Τρεις ευθύνες που πρέπει να ισχύουν σε κάθε μεταφορά
- Επιβεβαιωμένη ανάληψη από το ιατρικό ίδρυμα υποδοχής: η παραπομπή ή η μεταφορά ολοκληρώνεται μόνο όταν άλλο κατάλληλο ίδρυμα έχει αποδεχθεί τον ασθενή ρητά, γραπτά και ονομαστικά, με ώρα και όνομα υπευθύνου. Η σύσταση, το τηλεφώνημα ή η προφορική συμφωνία δεν αρκούν, και η άφιξη του ασθενούς δεν αντικαθιστά την αποδοχή.
- Ευθύνη του ιατρικού ιδρύματος που αποστέλλει, μέχρι την αποδοχή: το ίδρυμα στο οποίο απευθύνθηκε ο ασθενής διατηρεί την ευθύνη της φροντίδας μέχρι τη γραπτή ανάληψη από άλλο, και δεν μπορεί να μεταθέσει το βάρος της αναμονής στον ασθενή ή στους οικείους του. Η ευθύνη είναι θεσμική: βαραίνει τη διεύθυνση, που οφείλει να εξασφαλίζει ονομαστικό υπεύθυνο και διαδικασία.
- Ευθύνη του θεράποντος ιατρού και του ιατρικού ιδρύματός του: ο θεράπων ορίζει αντικαταστάτη όταν δεν είναι διαθέσιμος και ενημερώνει τον ασθενή και την οικογένεια. Όταν ο ασθενής απευθύνεται πρώτα σε αυτόν ή στο ίδρυμά του, δεν τον κατευθύνει αλλού χωρίς γραπτό και τεκμηριωμένο αίτημα, και επιβεβαιωμένη ανάληψη. Όποιος διενεργεί μια πράξη διατηρεί την ευθύνη για τις προβλέψιμες επιπλοκές της, και όποιος δεν μπορεί να τις διαχειριστεί δεν πρέπει να την αναλαμβάνει.
Οι ευθύνες αυτές δεν ανταγωνίζονται. Ο ασθενής πρέπει να έχει πάντοτε τουλάχιστον έναν υπεύθυνο φορέα και ένα υπεύθυνο πρόσωπο, και κανένας να μην μπορεί να επικαλείται τον άλλο για να παύσει τη φροντίδα.
Τι ζητά ο Συνήγορος, συνοπτικά
- Άμεση εγκύκλιο του ΟΑΥ, ώστε να ισχύσει ο κανόνας της επιβεβαιωμένης γραπτής ανάληψης για κάθε παραπομπή ή μεταφορά (ισχύει για όλες τις περιπτώσεις).
- Γραπτό αίτημα και παραπεμπτικό για κάθε μεταφορά, και καταγραφή κάθε άρνησης με ώρα, λόγο και όνομα υπευθύνου.
- Ονομαστική ευθύνη του θεράποντος ιατρού: υποχρεωτικό αντικαταστάτη όταν δεν είναι διαθέσιμος, και καμία παραπομπή του ασθενούς αλλού χωρίς τεκμηριωμένο αίτημα και επιβεβαιωμένη ανάληψη.
- Συντονιστή του ΟΑΥ σε ετοιμότητα, με εξουσία να αποφασίζει μέσα σε ώρες ποιο ιατρικό ίδρυμα αναλαμβάνει, όταν αυτά διαφωνούν.
- Κεντρικό αρχείο κλινών, ακριβής δήλωση δυνατοτήτων, μελέτη αποζημίωσης σύνθετων περιστατικών και μετρήσιμη εποπτεία, με δείκτες για τον χρόνο μέχρι την ανάληψη, και μέτρα για όποιον λειτουργεί εκτός πλαισίου.
