Του Krum Garkov
- Πρώην μέλος του Γραφείου του Πρωθυπουργού της Βουλγαρίας
- Σύμβουλος Πολιτικής της ΕΕ στη VFS Global
Με τα τελευταία στοιχεία να δείχνουν ότι το ποσοστό κενών θέσεων εργασίας στη ζώνη του ευρώ αυξήθηκε στο 2,2% στα τελικά στάδια του 2025, και με περίπου 2,5 εκατομμύρια κενές θέσεις εργασίας σε ολόκληρη την ΕΕ, είναι σαφές ότι οι Ευρωπαίοι εργοδότες αντιμετωπίζουν σημαντική πίεση στην αγορά εργασίας. Ορισμένες από τις ισχυρότερες οικονομίες του μπλοκ πλήττονται περισσότερο: η Γερμανία με 1,7 εκατομμύρια κενές θέσεις και η Γαλλία με περισσότερες από 250.000 ακάλυπτες θέσεις, ενώ επηρεάζονται και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ολλανδία με περίπου 368.000 κενές θέσεις και η Αυστρία με σχεδόν 120.000,
Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΕ καταγράφει ιστορικά χαμηλά ποσοστά ανεργίας. Το ποσοστό ανεργίας ανήλθε στο 5,8% τον Ιανουάριο του τρέχοντος έτους, με λίγο λιγότερα από 13 εκατομμύρια άτομα εκτός εργασίας.
Αυτό το «παράδοξο στελέχωσης» αναδεικνύει μια αυξανόμενη αναντιστοιχία δεξιοτήτων – ένα χάσμα μεταξύ των απαιτούμενων δεξιοτήτων και του διαθέσιμου εργατικού δυναμικού – και όχι έλλειψη διαθέσιμων εργαζομένων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταγράψει ελλείψεις σε περισσότερους από 40 διαφορετικούς βιομηχανικούς κλάδους, συμπεριλαμβανομένων της υγειονομικής περίθαλψης, των κατασκευών, του ξενοδοχειακού και επισιτιστικού κλάδου, της γεωργίας, των μεταφορών, της εφοδιαστικής αλυσίδας, των ΤΠΕ και των τεχνικών επαγγελμάτων, ενώ έρευνα διαπίστωσε ότι περίπου δύο στις τρεις ΜΜΕ στην ΕΕ αντιμετωπίζουν ελλείψεις προσωπικού. Η ΕΕ χάνει επίσης περίπου ένα εκατομμύριο εργαζομένους ετησίως λόγω συνταξιοδότησης, τάση που προβλέπεται να συνεχιστεί έως το 2050. Μέχρι το 2100, ο πληθυσμός της ΕΕ σε ηλικία εργασίας θα μπορούσε να μειωθεί κατά περισσότερα από 50 εκατομμύρια άτομα σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2022.
Για την αντιμετώπιση του ζητήματος αυτού, το Σχέδιο Δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων περιλαμβάνει δέσμη μέτρων που καλύπτει την αναβάθμιση των δεξιοτήτων των Ευρωπαίων εργαζομένων, τη βελτίωση των μηχανισμών αντιστοίχισης θέσεων εργασίας και εργαζομένων, καθώς και τη διεύρυνση των νόμιμων οδών μετανάστευσης. Μια σημαντική εξέλιξη υπήρξε η στενότερη ενοποίηση της πολιτικής θεωρήσεων, της διαχείρισης της μετανάστευσης και της στρατηγικής για την αγορά εργασίας. Είναι ενθαρρυντικό για τους εργοδότες ότι η πολιτική θεωρήσεων έχει εξελιχθεί πέρα από την απλή άδεια ταξιδιού και αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως βασικό στοιχείο του πλαισίου κινητικότητας εργατικού δυναμικού της Ευρώπης. Εργαλεία όπως η Μπλε Κάρτα της ΕΕ, οι εθνικοί κατάλογοι επαγγελμάτων με ελλείψεις και οι διμερείς συμφωνίες αξιοποιούνται πλέον πιο στρατηγικά. Ωστόσο, η επικύρωση δεξιοτήτων και η διασφάλιση της ετοιμότητας για εργασία αποτελούσαν μέχρι σήμερα ένα ελλείπον επίπεδο. Η εξασφάλιση μιας αξιόπιστης αξιολόγησης δεξιοτήτων μπορεί να αποτελέσει τον μηχανισμό που θα μετατρέψει τους διαύλους νόμιμης μετανάστευσης σε διαδρομές πρόσληψης τις οποίες οι εργοδότες μπορούν να εμπιστεύονται.
Σε αυτό το πλαίσιο, η EU Talent Pool – η πρώτη πανευρωπαϊκή πλατφόρμα που έχει σχεδιαστεί για να στηρίξει την πρόσληψη ειδικευμένων υπηκόων τρίτων χωρών – αναμένεται να τεθεί σύντομα σε λειτουργία. Η νέα διαδικτυακή πλατφόρμα θα επιδιώξει να οργανώσει περαιτέρω τις διεθνείς προσλήψεις, αντιστοιχίζοντας άτομα που αναζητούν εργασία από χώρες εκτός ΕΕ με Ευρωπαίους εργοδότες, μέσω κατάλληλων κενών θέσεων που ανταποκρίνονται στις δεξιότητές τους. Θα συμβάλει στη διευκόλυνση των προσλήψεων από χώρες όπως η Ινδία, για παράδειγμα, η οποία παράγει κάθε χρόνο χιλιάδες ειδικευμένους επαγγελματίες στους τομείς των κατασκευών, του ξενοδοχειακού και επισιτιστικού κλάδου, και της μεταποίησης – ακριβώς δηλαδή στα είδη ρόλων που η Ευρώπη έχει επειγόντως ανάγκη.
Καθώς, όμως, εντείνονται οι προσπάθειες για τη διευκόλυνση της νόμιμης κινητικότητας εργατικού δυναμικού, η επαρκής διοικητική ικανότητα θα είναι καθοριστικής σημασίας. Η αποτελεσματική εφαρμογή της EU Talent Pool και των ευρύτερων πρωτοβουλιών για την εργασιακή μετανάστευση προϋποθέτει ότι τα κράτη μέλη θα ενισχύσουν κρίσιμες λειτουργίες στο αρχικό στάδιο της διαδικασίας, όπως η επαλήθευση ταυτότητας, η πιστοποίηση εγγράφων, η αξιολόγηση κινδύνου και η πρόληψη της απάτης. Πρόκειται για λειτουργίες τις οποίες πολλά εθνικά Υπουργεία αρμόδια για την απασχόληση ενδέχεται να μην έχουν την ικανότητα να διαχειριστούν, ιδίως ενόψει του αυξημένου όγκου αιτήσεων.Η διαδικασία πρέπει να ξεκινά σωστά από την πρώτη γραμμή: με την επιβεβαίωση της ταυτότητας του αιτητή, των δεξιοτήτων που πράγματι διαθέτει, και της αξιοπιστίας των εγγράφων και των δηλώσεών του, προτού οι εργοδότες επενδύσουν χρόνο και πόρους και προτού οι αρχές διαθέσουν τον ήδη περιορισμένο χρόνο επεξεργασίας που έχουν στη διάθεσή τους.
Σε αυτό το σημείο, οι εξωτερικοί πάροχοι υπηρεσιών, όπως εκείνοι που ήδη παρέχουν σε κυβερνήσεις υπηρεσίες επεξεργασίας αιτήσεων θεώρησης, μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία των πολιτικών εργασιακής μετανάστευσης. Χάρη στην εξειδίκευσή τους στην επαλήθευση ταυτότητας, οι εξωτερικοί πάροχοι υπηρεσιών βρίσκονται σε ιδιαίτερα καλή θέση να στηρίξουν αυτές τις επιδιώξεις με διάφορους κρίσιμους τρόπους.
Ήδη λειτουργούν παγκόσμια κέντρα υποβολής αιτήσεων θεώρησης και διαθέτουν ισχυρές ψηφιακές πλατφόρμες για την κάλυψη αυτών των απαιτήσεων, διαχειριζόμενοι μεγάλο όγκο αιτητών και διασφαλίζοντας την ασφάλεια των πληροφοριών, σε πλήρη συμμόρφωση με τους κανόνες της ΕΕ για την προστασία δεδομένων. Αυτή η δυνατότητα απορρόφησης διακυμάνσεων στη ζήτηση, μέσω της διαχείρισης περιόδων αυξημένου φόρτου, θα είναι απαραίτητη καθώς αυξάνεται η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού.
Πέρα από τον διοικητικό τους ρόλο, οι εξωτερικοί πάροχοι υπηρεσιών μπορούν να διευκολύνουν ενεργά τη σύνδεση μεταξύ Ευρωπαίων εργοδοτών και ειδικευμένων εργαζομένων από τρίτες χώρες. Θα μπορούσαν να στηρίξουν την EU Talent Pool και παρόμοιες πρωτοβουλίες, διενεργώντας ολοκληρωμένο προκαταρκτικό έλεγχο και επαλήθευση προσόντων, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι εργοδότες αντιστοιχίζονται με κατάλληλους και ελεγμένους υποψηφίους.
Αυτού του είδους η «σύμπραξη διαχείρισης δεξιοτήτων» εφαρμόζεται ήδη στη Μάλτα, όπου το πρόγραμμα Skills Pass συμβάλλει στην αντιμετώπιση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού στον τουριστικό τομέα. Οι υποψήφιοι από το εξωτερικό ολοκληρώνουν διαδικτυακές ενότητες για την απόκτηση πιστοποιητικού δεξιοτήτων και, στη συνέχεια, κλείνουν ραντεβού για συνέντευξη επαλήθευσης δεξιοτήτων, η οποία πραγματοποιείται σε κέντρο υποβολής αιτήσεων θεώρησης, παράλληλα με την ίδια την αίτηση θεώρησης.
Οι χωριστές διαδικασίες επαλήθευσης δεξιοτήτων, ελέγχου εγγράφων και υποβολής αίτησης θεώρησης συνδυάζονται σε ένα ενιαίο πλαίσιο, διευκολύνοντας την πρόσβαση για εργαζομένους από το εξωτερικό στον ξενοδοχειακό και επισιτιστικό κλάδο και επιταχύνοντας τη διαδικασία για τους εργοδότες. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με περιπτώσεις όπου εργοδότες έχουν εκφράσει απογοήτευση, καθώς άλλες συμπράξεις δεν οδήγησαν πάντοτε στη δυνατότητα έγκαιρης μετακίνησης των εργαζομένων.
Πέρα από τον εξορθολογισμό της ένταξης νέων εργαζομένων στο σύστημα, το πρόγραμμα προσφέρει επίσης ένα κρίσιμο στοιχείο ποιοτικού ελέγχου, μειώνοντας σημαντικά τον κίνδυνο πρόσληψης ανειδίκευτων εργαζομένων από το εξωτερικό. Η αξιολόγηση δεξιοτήτων ενσωματώνεται απευθείας στη μεταναστευτική διαδικασία, πριν από την άφιξη του εργαζομένου, περιορίζοντας έτσι τον κίνδυνο. Αυτό ήταν ιδιαίτερα σημαντικό, δεδομένου ότι η Μάλτα είχε «κατακλυστεί από ανειδίκευτους εργαζομένους» όταν η επαναλειτουργία του τομέα μετά την πανδημία Covid-19 προκάλεσε ένα κύμα πανικόβλητων προσλήψεων από τους εργοδότες. Παράλληλα, το σύστημα δεν επιβαρύνει ουσιαστικά οικονομικά την κυβέρνηση της Μάλτας, καθώς το λειτουργικό κόστος καλύπτεται πλήρως από τα τέλη που καταβάλλουν οι υποψήφιοι.
Με παρόμοιο τρόπο, οι εξωτερικοί πάροχοι υπηρεσιών θα μπορούσαν επίσης να συμβάλουν στον εντοπισμό του επόμενου κύματος ειδικευμένων εργαζομένων που χρειάζεται η Ευρώπη, μέσω της προσέλκυσης φοιτητών στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Στην Αυστρία, για παράδειγμα, τα τρία μεγάλα τεχνικά πανεπιστήμια στη Βιέννη, το Γκρατς και το Λέομπεν έχουν συνάψει συνεργασία με εξωτερικό πάροχο υπηρεσιών, με στόχο να διευκολύνουν την πρόσβαση καταρτισμένων Ινδών αποφοίτων μηχανικής και τεχνολογίας σε προχωρημένα μεταπτυχιακά προγράμματα. Ο εξωτερικός πάροχος υπηρεσιών προεπιλέγει και εντοπίζει φοιτητές, τους αξιολογεί, επαληθεύει την ταυτότητά τους και τους βοηθά με την αίτηση θεώρησης, καθιστώντας τη διαδικασία πολύ πιο απλή και ταχύτερη για τα πανεπιστήμια. Οι απόφοιτοι μεταπτυχιακών προγραμμάτων δικαιούνται στη συνέχεια παράταση θεώρησης ενός έτους στην Αυστρία, η οποία τους επιτρέπει να αποκτήσουν εργασιακή εμπειρία και βοηθά τους εργοδότες να καλύψουν κενά δεξιοτήτων.
Η Ευρώπη λαμβάνει τα σωστά μέτρα πολιτικής για την αντιμετώπιση των χρόνιων ελλείψεων εργατικού δυναμικού σε ολόκληρη την Ένωση. Ωστόσο, το μέλλον κάθε στρατηγικής για την κινητικότητα του εργατικού δυναμικού δεν θα καθοριστεί μόνο από τη νομοθεσία, αλλά και από την ποιότητα, την ακεραιότητα και τη δυνατότητα κλιμάκωσης των συστημάτων που θα την εφαρμόσουν στην πράξη. Γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ των πολιτικών φιλοδοξιών και της πρακτικής εφαρμογής, οι εξωτερικοί πάροχοι υπηρεσιών μπορούν να διαδραματίσουν καίριο ρόλο στη διασφάλιση ότι η Ευρώπη θα μπορέσει να προσελκύσει και να ενσωματώσει το διεθνές ταλέντο που χρειάζεται, ώστε να παραμείνει ανταγωνιστική τις επόμενες δεκαετίες.
