Πες μου πώς επιχειρηματολογείς, να σου πω ποιος είσαι. Επινοείς γεγονότα, βάζεις λόγια στο στόμα του αντιπάλου σου, στρεβλώνεις δηλώσεις του ή, σεβόμενος τα γεγονότα και αποδίδοντας με εντιμότητα τις απόψεις του, εκφράζεις ορθολογικά τη διαφωνία σου μαζί του;
Αναγνωρίζω ότι η πολιτική έχει μια αγριότητα που δεν τη συναντάς σε άλλους τομείς της κοινωνικής ζωής. Η μάχη για ισχύ εκφράζει τα πιο πρωτόγονα ένστικτα του ανθρώπου για υπεροχή και κατίσχυση. Σε θεσμικά ώριμες χώρες, ωστόσο, τα ένστικτα αυτά χαλιναγωγούνται, σε κάποιο βαθμό, από τη μακρά πολιτική παράδοση, αν και, όπως δείχνει η τραμπική Αμερική, τίποτα δεν είναι βέβαιο. Η επιχειρηματολογική εντιμότητα είναι σημαντική διότι προάγει την ορθολογική αντιπαράθεση και, συνεπώς, την αναζήτηση της αλήθειας.
Αν παρακολουθείτε τη Βουλή των Κοινοτήτων στο Ηνωμένο Βασίλειο, ίσως είδατε, πριν από λίγες μέρες, τον πρόεδρό της να αποβάλλει δύο βουλευτές από την αίθουσα γιατί χαρακτήρισαν τον πρωθυπουργό Στάρμερ «ψεύτη». Στη Βρετανία, η κατηγορία αυτή είναι ό,τι βαρύτερο μπορεί να λεχθεί για έναν βουλευτή και δεν μπορεί να εκστομίζεται εύκολα στη Βουλή. Αναμένεται ότι τα μέλη της εθνικής αντιπροσωπίας δεν ψεύδονται και δεν παραπλανούν.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Νικόλας Παπαδόπουλος: «Η Κύπρος χρειάζεται ένα δυνατό ΔΗΚΟ»
«Πολιτικός καφές» στο ΔΗΚΟ
Σε μας εδώ, τα ήθη είναι διαφορετικά. Ένας αρχηγός κόμματος μπορεί να ψεύδεται και να διαστρεβλώνει, χωρίς η παραπλανητική ρητορική του να συνοδεύεται από ηθική απαξίωση. Για να κερδίσει πολιτικούς πόντους, δεν διστάζει να προσφύγει ακόμα και σε διανοητικά ανέντιμες πρακτικές. Ουδείς θα τον εγκαλέσει δημοσίως. Οι δημοσιογράφοι είναι απίθανο να του ζητήσουν εξηγήσεις. Η δική μας βραχύβια πολιτική παράδοση δεν έχει, ακόμα, αναπτύξει επαρκή αντισώματα στην ψευδολογία.
Ας γίνω πιο συγκεκριμένος. Ο αρχηγός του ΔΗΚΟ κ. Νικόλας Παπαδόπουλος, για να πλήξει αντίπαλό του κόμμα, δεν δίστασε να προσφύγει σε διανοητικά ανέντιμες δηλώσεις: έβαλε λόγια στο στόμα πολιτικού αντιπάλου του και διέστρεψε την επιχειρηματολογία του, παραπλανώντας τους πολίτες. Αν το έκανε αυτό πολιτικός αρχηγός στη Βρετανία ή τον Καναδά θα είχε επισύρει την καθολική αποδοκιμασία. Ο πολιτικός αρχηγός θα χαρακτηρίζονταν ακατάλληλος να ηγείται.
Ας γίνω ακόμα πιο συγκεκριμένος. Είπε ο κ. Παπαδόπουλος (Φιλελεύθερος, 25/4/2026):
«Με αφορμή το ότι δεν είδαμε χθες [σ.σ. 24/4/2026] οποιαδήποτε ανακοίνωση του ΑΛΜΑ για την επέτειο της απόρριψης του Σχεδίου Ανάν, θα ήταν καλά το ΑΛΜΑ να ξεκαθαρίσει τη θέση του για αυτό το κορυφαίο ιστορικό γεγονός στον κυπριακό λαό. Τιμούν την περήφανη στάση του Τάσσου Παπαδόπουλου κατά το δημοψήφισμα, ή, υιοθετούν τις τότε θέσεις και δηλώσεις του αναπληρωτή προέδρου του ΑΛΜΑ κ. Χαρίδημου Τσούκα, ο οποίος έχει αναφέρει μεταξύ άλλων σε άρθρα του τα ακόλουθα:
«…οι ευρωπαίοι θεωρούν πως η Κύπρος δεν έπρεπε να είναι μέλος της ΕΕ…Θεωρούν ότι «εξαπατήθηκαν» με το ελληνοκυπριακό «όχι» στο δημοψήφισμα για το Σχέδιο Ανάν…». Κατόπιν […] εμβληματικών περιπτώσεων ξεπλύματος μαύρου χρήματος, π.χ. καταθέσεις Μιλόσεβιτς, ο αρθρογράφος οδηγείται στο συμπέρασμα ότι η Κύπρος δεν είναι ένα νορμάλ κράτος…».
Με τα προαναφερόμενα, ο αναπληρωτής πρόεδρος του ΑΛΜΑ κ. Τσούκας φαίνεται να υιοθετεί πλήρως τις ύβρεις και τη λάσπη εναντίον του Τάσσου Παπαδόπουλου κατά την επίδικη περίοδο. Οφείλουμε λοιπόν να ρωτήσουμε:Το ΑΛΜΑ καταδικάζει αυτές τις αναφορές του κ Τσούκα, ή, υιοθετεί τις ύβρεις κατά του Τάσσου Παπαδόπουλου; Αναμένουμε να ακούσουμε τις απαντήσεις τους με ενδιαφέρον».
Πρόκειται για διανοητικά ανέντιμες δηλώσεις. Ο αρχηγός του ΔΗΚΟ διαστρεβλώνει και παραπλανά. Ιδού γιατί.
Πρώτον, ο κ. Παπαδόπουλος, στην αρχή της δήλωσής του, δημιουργεί το πλαίσιο (context) μέσα από το οποίο εμμέσως καλεί τους ακροατές/αναγνώστες να κατανοήσουν τη λοιπή δήλωσή του. Ποιο είναι αυτό το πλαίσιο; Το δημοψήφισμα για το σχέδιο Ανάν.
Δεύτερον, μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο αναγνώστης/ακροατής ευλόγως αναμένει ότι οι «θέσεις» του Χ. Τσούκα, τις οποίες επικριτικά προαναγγέλλει ο ομιλητής, θα σχετίζονται με το σχέδιο Ανάν, διαφορετικά θα ήταν άσχετες και, συνεπώς, ακατάληπτες. Σε τι, όμως, αναφέρεται το άρθρο μου, το οποίο επικαλείται ο αρχηγός του ΔΗΚΟ;
Ο τίτλος του είναι: «Οριενταλιστικά στερεότυπα, ιδεοληψίες, και ο πραγματισμός του Θουκυδίδη». Δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα stockwatch, στις 8 Μαΐου 2013 (https://www.stockwatch.com.cy/el/blog/orientalistika-stereotipa-ideolipsies-kai-o-praghmatismos-toy-thoykididi). Έχει το άρθρο κάποια σχέση με το δημοψήφισμα για το σχέδιο Ανάν; Καμία. Η κεντρική ιδέα του άρθρου είναι να καταδείξει ότι οι οριενταλιστικές κατασκευές των δανειστών μας επέφεραν την ηθική απαξίωση της Κύπρου, η οποία (απαξίωση) διευκόλυνε την επιβολή του Μνημονίου το 2013. Για να το καταδείξω αυτό, χρησιμοποιώ διάφορες δηλώσεις Ευρωπαίων αξιωματούχων και αρθρογράφων. Μπορείτε να συμφωνείτε ή να διαφωνείτε με την ανάλυσή μου, αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μας εδώ, ούτε αυτό σχολίασε ο κ. Παπαδόπουλος.
Με άλλα λόγια, ο κ. Παπαδόπουλος επικρίνει τον συγγραφέα ενός άρθρου, το οποίο ουδεμία σχέση έχει με το κύριο θέμα της δήλωσης του κ. Παπαδόπουλου. Αυτό είναι διανοητικά ανέντιμο.
Τρίτον, ο κ. Παπαδόπουλος παραθέτει φράσεις από το άρθρο μου με εντελώς παραπλανητικό τρόπο. Με τις φράσεις που μου αποδίδει περιγράφω πώς άλλοι, ευρωπαίοι αξιωματούχοι και ένας ελλαδίτης αρθρογράφος, όχι εγώ, βλέπουν την Κύπρο. Παραθέτω τι άλλοι ισχυρίζονται και σχολιάζω τις απόψεις τους επικριτικά. Ιδού ένα δείγμα.
Γράφω στο άρθρο: « «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι δανειστές της τρόικας δοκίμασαν στην Κύπρο τη νέα στρατηγική του bail-in – την «εκ των έσω» διάσωση τραπεζών με συμμετοχή και των καταθετών. […] Η Κύπρος γι’ αυτούς –το ‘χουν πει – δεν έπρεπε να είναι μέλος της ΕΕ. Θεωρούν ότι «εξαπατήθηκαν» με το ελληνοκυπριακό «όχι» στο δημοψήφισμα για το Σχέδιο Ανάν. Η σημερινή σκληρότητα των ισχυρών της ΕΕ εμπεριέχει στοιχεία εκδίκησης, βασισμένα στην καχυποψία και την απαξίωση […]. Έγκριτοι αρθρογράφοι στην Ελλάδα προσέγγισαν την κυπριακή κρίση αναπαράγοντας τις οριενταλιστικές κατασκευές των ηγεμονικών δυνάμεων της ΕΕ. Σε άρθρο λ.χ. του Τ. Μίχα (βλ. «Βήμα»/«Πολίτης», 24/3/13), η Κύπρος προσεγγίζεται με το αξιακά φορτισμένο διχοτομικό σχήμα «νορμάλ κράτος» (π.χ. χώρες Βόρειας Ευρώπης) – «μη νορμάλ κράτος» (π.χ. Ρωσία). Κατόπιν, με την παράθεση εμβληματικών περιπτώσεων ξεπλύματος μαύρου χρήματος (π.χ. καταθέσεις Μιλόσεβιτς), ο αρθρογράφος οδηγεί στο υπόρρητο συμπέρασμα ότι η Κύπρος δεν είναι ένα «νορμάλ κράτος», άρα –υπονοείται – της αξίζει η μεταχείριση που είχε. Τέτοια ερμηνευτικά σχήματα επιτελούν, κυρίως, ιδεολογική λειτουργία – εκλογικεύουν την κατίσχυση των ισχυρών […]»
Με άλλα λόγια, όποιος διαθέτει μέτρια ικανότητα κατανόησης κειμένου και στοιχειώδη διανοητική εντιμότητα, καταλαβαίνει ότι οι φράσεις που μου αποδίδει ο αρχηγός του ΔΗΚΟ καταγράφουν θέσεις άλλων, όχι δικές μου. Ο κ. Παπαδόπουλος μου αποδίδει θέσεις και ισχυρισμούς που δεν μου ανήκουν∙ βάζει στο στόμα μου λόγια που δεν αποδίδουν τις απόψεις μου∙ ο αρθρογράφος στον οποίο αναφέρεται δεν είμαι εγώ, αλλά αυτός τον οποίο σχολιάζει (και μάλιστα επικριτικά) το άρθρο μου. Αυτή η πράξη του κ. Παπαδόπουλου είναι, ξανά, διανοητικά ανέντιμη.
Αν ο κ. Παπαδόπουλος έδινε τις εξετάσεις PISA για κατανόηση κειμένου, θα είχε την τύχη των πλείστων Κυπρίων μαθητών: θα έπαιρνε κάτω από τη βάση. Επειδή, όμως, δεν πιστεύω ότι ένας επαγγελματίας δικηγόρος αδυνατεί να κατανοήσει ένα πολιτικό κείμενο, ο λόγος της παρερμηνείας του είναι, πιθανότατα, άλλος. Ο κ. Παπαδόπουλος μάλλον δεν έχει εκπαιδευθεί στην αρετή της διανοητικής εντιμότητας. Δηλαδή, να κατανοεί την άποψη του αντιπάλου του, να μην τη στρεβλώνει ιδιοτελώς, και να αντιπαρατίθεται μαζί του γι’ αυτά που αντίπαλός του πιστεύει και όχι για όσα ο κ. Παπαδόπουλος θα ήθελε να πιστεύει.
Δεν θα σας κουράσω άλλο. Ακριβώς επειδή ο αγώνας για πολιτική κατίσχυση είναι εκ φύσεως άγριος, πρέπει να χαλιναγωγείται. Δεν είναι τόσο θέμα καλών τρόπων, όσο προϋπόθεση για ορθολογική συζήτηση.
Η βούληση για κατίσχυση, αν δεν χαλιναγωγηθεί, εύκολα εκπίπτει σε αυθαίρετη επιβολή. Όταν η συζήτηση είναι ορθολογική, οι συνομιλητές πειθαρχούν σε κανόνες κοινής αποδοχής. Ο πειρασμός της αυθαίρετης κυριαρχίας ελέγχεται, στο μέτρο που αναγκάζονται να δεχθούν τη δύναμη του καλύτερου (όχι απαραίτητα του δικού τους) επιχειρήματος.
Όταν η ορθολογική επιχειρηματολογία υπονομεύεται, η πολιτική ζωή εκχυδαΐζεται. Δημιουργείται ένα πλατωνικό σπήλαιο, στο οποίο ο πολίτης αδυνατεί να διακρίνει το αληθές από το ψευδές . Ένας τέτοιος πολίτης είναι χειραγωγήσιμος. Στο παιχνίδι αυτό δεν υπάρχουν, μακροχρόνια, νικητές, εφόσον όλοι έχουν κίνητρο να μιμηθούν τον διανοητικά ανέντιμο παίκτη – η διαδικασία είναι εκφυλιστική . Έτσι υποβαθμίζεται η πολιτική ζωή∙ έτσι οι πολίτες καταλήγουν να αποστρέφονται την πολιτική∙ έτσι μειώνεται η ικανότητα έλλογης αντιμετώπισης των συλλογικών προβλημάτων. Μπορούμε καλύτερα.
Ο κ. Χαρίδημος Τσούκας (www.htsoukas.com) είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, μέλος της Κυπριακής και της Βρετανικής Ακαδημίας, και αναπληρωτής επικεφαλής του κινήματος «Άλμα».
