Της Τίνας Παύλου*
Η οικογένεια αποτελεί τον πυρήνα της κοινωνίας μας, ενώ το σχολείο λειτουργεί ως ο καθρέφτης της. Σε μια εποχή που οι προκλήσεις διαδέχονται η μία την άλλη και οι ρυθμοί της καθημερινότητας εξαντλούν τις αντοχές μικρών και μεγάλων, οφείλουμε να αναρωτηθούμε, τι είδους ανθρώπους θέλουμε να παραδώσουμε στο μέλλον; Σήμερα, που τα παιδιά μας βάλλονται από παντού, από τις ψηφιακές παγίδες μέχρι τον κοινωνικό αποκλεισμό και την έντονη πίεση για επιδόσεις, η διασφάλιση της ψυχικής τους υγείας δεν είναι μια «ενότητα» στα σχολικά βιβλία. Είναι ανάγκη επιβίωσης.
Οφείλουμε να σταθούμε δίπλα τους με ουσιαστική παρουσία. Να γίνουμε το ασφαλές λιμάνι τους, ο χώρος εκείνος που θα νιώσουν την αποδοχή χωρίς προϋποθέσεις. Μόνο μέσα από ένα περιβάλλον συναισθηματικής ασφάλειας μπορούν τα παιδιά να θωρακιστούν απέναντι στις παγίδες και τους κινδύνους της ζωής. Η θωράκιση αυτή δεν έρχεται μέσα από κηρύγματα, αλλά μέσα από το παράδειγμα και την ενσυναίσθηση.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Έχουμε ανάγκη από ισορροπία
Είναι καιρός να αποδεσμευτούμε από την εμμονή για την αριστεία με τη στενή, βαθμολογική έννοια του όρου. Δεν έχουμε ανάγκη αποκλειστικά και μόνο από «άριστους» μαθητές που λυγίζουν υπό το βάρος του άγχους και της αποτυχίας. Έχουμε απόλυτη ανάγκη από ισορροπημένους ανθρώπους. Ανθρώπους που γνωρίζουν τον εαυτό τους, που μπορούν να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους και που διαθέτουν την ψυχική ανθεκτικότητα να σηκώνονται κάθε φορά που πέφτουν.
Η επιτυχία στην ενήλικη ζωή δεν εξαρτάται από έναν βαθμό στο διαγώνισμα, αλλά από την ικανότητα του ατόμου να διατηρεί την εσωτερική του γαλήνη σε έναν κόσμο που συχνά μοιάζει να καταρρέει.
Οικογένεια και σχολείο έχουν την ιερή υποχρέωση να γίνουν ένας κοινός ιστός προστασίας. Ένα δίχτυ ασφαλείας που θα προλαμβάνει τον πόνο των παιδιών πριν αυτός προλάβει να μεταμορφωθεί σε βαθύ τραύμα. Αυτό απαιτεί ειλικρινή συνεργασία, ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας και, πάνω από όλα, την προθυμία να ακούσουμε όσα δεν λέγονται.
Συχνά, τα παιδιά επικοινωνούν τη θλίψη ή τον φόβο τους με τη σιωπή ή με αλλαγές στη συμπεριφορά που εμείς βαφτίζουμε «ανυπακοή». Είναι χρέος μας να σπάσουμε αυτή τη σιωπή. Να δώσουμε φωνή και ελπίδα σε όσα κρύβουν τα παιδικά βλέμματα. Όταν ένα παιδί νιώθει ότι ακούγεται, ο φόβος του μικραίνει. Όταν νιώθει ότι η ψυχική του κατάσταση προέχει της σχολικής του απόδοσης, τότε μόνο αρχίζει να χτίζει πραγματική αυτοπεποίθηση.
Εργαστήρια ζωής
Ας επενδύσουμε στο συναίσθημα. Ας μετατρέψουμε τα σπίτια και τις τάξεις μας σε εργαστήρια ζωής, εκεί που η καλοσύνη, η αλληλεγγύη και η ψυχική υγεία θα είναι τα κύρια μαθήματα. Μόνο έτσι θα διασφαλίσουμε ότι η επόμενη γενιά θα είναι πιο δυνατή, πιο υγιής και, τελικά, πιο ευτυχισμένη. Το χρωστάμε στα παιδιά μας, το χρωστάμε στο μέλλον.
Η προσπάθεια αυτή δεν είναι ένας δρόμος μοναχικός, είναι μια συλλογική δέσμευση απέναντι στο πιο ευαίσθητο κομμάτι του κοινωνικού μας ιστού. Για να μπορέσει το σχολείο να γίνει ο καθρέφτης μιας υγιούς κοινωνίας, πρέπει πρώτα εμείς, ως ενήλικες, να αναγνωρίσουμε τις δικές μας ελλείψεις και να επαναπροσδιορίσουμε τις αξίες μας. Η ψυχική υγεία δεν μπορεί να είναι το «παραμελημένο παιδί» της εκπαίδευσης, αλλά ο θεμέλιος λίθος πάνω στον οποίο θα χτιστεί κάθε γνώση και κάθε δεξιότητα.
Πρέπει να μάθουμε στα παιδιά μας ότι είναι δικαίωμά τους να μην είναι πάντα καλά. Να τους διδάξουμε ότι η αναζήτηση βοήθειας είναι η ύψιστη πράξη γενναιότητας. Όταν η οικογένεια λειτουργεί ως λιμάνι και το σχολείο ως ένας χώρος συμπερίληψης και ενθάρρυνσης, τότε οι κίνδυνοι που παραμονεύουν στις σκιές, ο εκφοβισμός, η απομόνωση, οι εξαρτήσεις, χάνουν τη δύναμή τους.
Η ελπίδα γεννιέται εκεί που υπάρχει φως και κατανόηση. Ας κοιτάξουμε βαθιά στα μάτια των παιδιών μας και ας τους υποσχεθούμε ότι δεν θα είναι ποτέ μόνα τους.
*Η Τίνα Παύλου είναι Κλινική Διευθύντρια της θεραπευτικής κοινότητας «Αγία Σκέπη».
